مساقات

وکیل ملت: مساقات در لغت به معنای «به همدیگر آب دادن» می باشد. و در اصطلاح، معامله ای است كه بین صاحب درخت با عامل در مقابل حصۀ مشاع از ثمره، واقع می شود. و ثمره اعم از میوه، برگ و گل درختان است.

تاریخ انتشار: 27بهمن1394|16:54

مساقات
| کد خبر: 103317

فرق مساقات با مزارعه این است كه در مساقات درختان مثمر جهت مراقبت و آبیاری و برداشت ثمره به عامل داده می شود. و عامل با تلاش و سعی خود به وسیله آبیاری، سم پاشی، هرس و پیوندزنی موجب می شود كه محصول بیشتری تولید شود و در مقابل یك حصه و سهام معینی از آن نیز مال عامل می شود؛ ولی در مزارعه زمینی در اختیار عامل است تا كشت نماید.     موضوع مساقات: درختان مثمر می باشد، و با عقد مغارسه، یعنی درخت كاری، فرق دارد.   مدت مساقات: در مساقات، مدت باید معین باشد، كه درختان را عامل تا چه مدت باید حفظ، آبیاری و رسیدگی نماید.   سهم عامل باید به طور مشاع، تعیین گردد؛ برای مثال نصف ثمره و برگ و گل و هیزم درختان مال عامل باشد. در مساقات، باید درختان مثمر باشند، درختان غیر مثمر مثل اقاقیا و چنار و بید و نظایر آن را نمی توان به عامل سپرد. هم چنین درختان مثمر نیز باید از درختانی باشند كه چندین سال عمر دارند؛ مثل خرما و سیب، گل و ... ولی بوته های كه كمتر از یك سال عمر دارند، نمی توانند موضوع مساقات قرار بگیرند.       فسخ یا بطلان مساقات:   در صورتی كه عقد مساقات به علتی فسخ یا باطل شود. ماده 544 قانون مدنی می گوید:   «در هر موردی كه مساقات باطل باشد، یا فسخ شود، تمام ثمره مال مالك است و عامل مستحق اجرت المثل خواهد بود»   علت این است كه درختان از ابتدای عقد وجود داشته اند، و این گونه نبوده است كه عامل با زحمت خود درختان را به این وضع رسانده باشد.     از این رو، قانون مدنی فرقی بین فسخ عقد در زمان ظهور ثمره و قبل از آن قائل نیست كه در صورت فسخ بعد از ظهور ثمره، عامل شریك در آن باشد، به طور مطلق گفته است كه در صورت فسخ، تمام ثمره مال مالك است، و بر این اساس، قانون مدنی، مالكیت بر ثمره را، از زمان تقسیم ثمره می داند و بعد از تقسیم ثمره است كه عامل مالك حصۀ خود می شود. و قبل از تقسیم اگر به دلائلی عقد فسخ یا باطل شود، مالك حصه نخواهد بود، و فقط به خاطر كارهائی كه انجام داده است، مستحق اجرةالمثل خواهد بود. در حالی كه در فقه، مالكیت عامل نسبت به سهم خود را، از زمان ظهور ثمره می دانند، نه از زمان تقسیم، بنابراین اگر بعد از ظهور ثمره، عقد فسخ یا باطل شود، فقهاء معتقدند كه مالك حصۀ خود خواهد بود، و این برخلاف چیزی است كه قانون مدنی بیان نموده است.       لزوم مشخص بودن كارها در مساقات: اموری كه هر ساله تكرار می شوند؛ مثل آبیاری و هرس كردن، به عهدۀ عامل است؛ ولی اموری كه تكرار نمی شوند، مگر با حدوث حوادثی؛ مثل لایروبی قنات، ساختن دیوار باغ و ... به عهدۀ مالك خواهد بود.     كوتاهی عامل در مساقات: اگر عامل به وظائف خود عمل نكند، مالك می تواند، او را از طریق دادگاه اجبار نماید و اگر اجبار ممكن نبود، حاكم می تواند، كس دیگری را با هزینۀ عامل، جهت انجام كارها، بگمارد. و اگر كسی یافت نشود یا این كه شرط مباشرت عامل شده باشد، مالك حق فسخ عقد را خواهد داشت.   ضرورت و كارآئی عقد مساقات: با انعقاد قرارداد مساقات، می توان  محصولات باغی را از نظر كیفیت و كمیت، به چند برابر افزایش داد و از این طریق سرمایه های معطل مانده، به كار افتد و زمین ها و باغ های متروك به چرخه بهره وری برسند و از بیكاری افراد زیادی نیز جلوگیری به عمل آید.       منابع:   1- امامی، سیدحسن؛ حقوق مدنی، تهران، انتشارات اسلامیه، 1362، چاپ دوم، ص 95   2- مدنی، سید جلال الدین؛ تهران، پایدار، 1385، چاپ اول، صص 44-40   3- كاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی، عقود معین2، تهران، شركت انتشار، 1376، چا پ ششم، صص 100- 85 .

کلید واژه ها مساقات - حقوق
دسته بندی مقالات , حقوقی ,
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top