بررسی ابعاد حقوقی ازدواج سفید(قسمت اول)

زهرا مینویی

وکیل ملت: در قانون مدنی و قانون جدید حمایت خانواده تعریفی از نکاح یا ازدواج ارائه نشده و صرفا به مثابه یک نهاد حقوقی، آثار نکاح، انحلال نکاح و... مورد بررسی قرار گرفته است. حقوقدانان تعاریف متعددی از ازدواج ارائه کرده‌اند.

تاریخ انتشار: 20اسفند1394|22:14

بررسی ابعاد حقوقی ازدواج سفید(قسمت اول)
| کد خبر: 115159


در قانون مدنی و قانون جدید حمایت خانواده تعریفی از نکاح یا ازدواج ارائه نشده و صرفا به مثابه یک نهاد حقوقی، آثار نکاح، انحلال نکاح و... مورد بررسی قرار گرفته است. حقوقدانان تعاریف متعددی از ازدواج ارائه کرده‌اند. دکتر مصطفی محقق داماد در تعریف ازدواج آورده است: «نکاح رابطه‌ای است حقوقی ـ عاطفی که با عقد بین زن و مرد حاصل می‌شود و به آنها حق می‌دهد که با یکدیگر  زندگی کنند و مظهر بارز این رابطه حق تمتع جنسی است.» دکتر حسن امامی نیز نکاح را رابطه‌ای می‌داند بین زن و شوهر برای تشکیل خانواده.


چندی است جامعه‌شناسان و مددکاران اجتماعی حوزه خانواده در ایران در رسانه‌های مختلف به بحث‌هایی با رویکردهای متفاوت در خصوص اصطلاح «ازدواج سفید» پرداخته‌اند. مدیر کل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری تهران از نهایی شدن طرح «اعتلای خانوادۀ پایدار» برای مقابله با ازدواج سفید خبر داده است.رواج این پدیده در کلان‌شهرها، به ویژه تهران، نشان از بروز یک واقعیت و تغییر اجتماعی دارد که به گفته جامعه‌شناسان نیازمند تبیین و بررسی و مطالعه جامع است. در این یادداشت بر آنیم تا ابعاد حقوقی ازدواج سفید را بررسی کنیم.

قانون مدنی ازدواج را به دو دسته دایم و موقت (منقطع، صیغه) تقسیم کرده و آثار متفاوتی را بر این دو شکل ازدواج مترتب دانسته است که در یادداشت‎‌های حقوقی بعدی به تفصیل به این تفاوت‌ها خواهیم پرداخت.منظور از ازدواج سفید ازدواجی است که دختر و پسر  بدون تعریف رابطه خود به صورت رسمی و  جاری شدن خطبه عقد دایم، زندگی مشترک خود را  زیر یک سقف شروع می‌کنند. وجه تسمیه این نوع ازدواج، سفید بودن شناسنامه دختر و پسر و درج نشدن نام آنها در شناسنامه یکدیگر است. به عبارت بهتر، این شکل از ازدواج در محضر ثبت نمی‌شود. در نظام حقوقی و فقهی ما ازدواج سفید نه‌تنها از مشروعیت قانونی برخوردار نیست بلکه در صورت احراز، مجازات کیفری نیز در پی دارد.


عقد ازدواج، دایم یا موقت، چنانچه طبق شرع و قانون صورت گیرد آثار مالی و غیرمالی بر آن بار می‌شود. نتایج عقد نکاح به طور امری۴ از جانب قانونگذار معین می‌شود و مجموعه مقررات آن «موقعیت قانونی» خاصی را به وجود می‌آورد که زن و مرد فقط در صورت ثبت ازدواج  دایم یا موقت، و در شرایط عدم ثبت ازدواج موقت در صورت اثبات، از آن برخوردار می‌شوند. مثلا فقط در صورت ثبت ازدواج یا اثبات عقد موقت می‌توان برای فرزند متولد شده شناسنامه گرفت. فرزندان حاصل از ازدواج سفید بر اساس قوانین ایران مشروع به شمار نمی‌آیند و از حقوق قانونی همچون داشتن شناسنامه برخوردار نیستند.طبق ماده ۲۰ قانون جدید حمایت خانواده مصوب ۹۱/۱۲/۱، ثبت نکاح دایم اجباری است اما قانونگذار ثبت نکاح موقت را اجباری نمی‌داند.

به استناد ماده ۲۱ این قانون، ثبت نکاح موقت صرفا در مواردی همچون بارداری زوجه، توافق طرفین، و شرط ضمن عقد الزامی است. با توجه به الزامی نبودن ثبت ازدواج موقت در مواردی که زوجه باردار نیست، ممکن است دختر و پسری که در قالب ازدواج سفید با یکدیگر زندگی می‌کنند به جاری شدن صیغه محرمیت و عقد موقت استناد کنند. البته ممکن است در روابط میان آنها مخاطراتی به وجود آید که آثار آن در وهله نخست گریبان زن را بگیرد. چنانچه زن در طول این نوع زندگی مشترک در معرض خشونت فیزیکی و جنسی، و به طور کلی انواع خشونت خانگی، قرار گیرد قانون از او حمایتی نخواهد کرد.

کودک او بدون شناسنامه و محروم از تحصیل و حقوق شهروندی خواهد بود، نمی‌تواند برای خود و فرزندش ادعای نفقه کند، و در صورتی که مورد سوءاستفاده مالی شریک زندگی خود قرار گیرد به سختی می‌تواند به دادگاه شکایت کند.یکی از آثار ازدواج و ثبت آن امکان جدایی و طلاق در صورت لزوم، زیر چتر حمایتیِ هرچند حداقلی قانون و اجتماع است. با اجرای درست قوانین خانواده در نهادهای قضایی و تمکین مرد از احکام دادگاه‌ها، زن در معرض طلاق می‌تواند تحت شرایطی نفقه، منزل مستقل، و حضانت فرزندش را تقاضا کند.

همچنین به منظور برخورداری از حمایت‎های اقتصادی می‌تواند به سازمان‌های غیردولتی و حتی بهزیستی مراجعه کند. اما اگر یکی از طرفین ازدواج سفید راضی به جدایی نباشند، پایان دادن به زندگی مشترک، به ویژه در صورت داشتن فرزند، به راحتی میسر نیست و می‌تواند مشکلات بسیاری برای زنان به همراه داشته باشد، از جمله اخاذی و تهدید که یکی از مخاطرات جدایی یک‌طرفه محسوب می‌شود.


در این نوع زندگی مشترک، طرفین از یکدیگر ارث نمی‌برند. همچنین زن نمی‌تواند از خدمات بیمه اجتماعی شریک زندگی‌اش استفاده کند. عموما زنان در این نوع روابط همواره در معرض آسیب‌های متعدد اجتماعی، روانی، اقتصادی و حتی جسمی قرار می‌گیرند و ساختار حقوقی و فقهی قوانین در ایران نمی‌تواند تأمین‌کننده حمایت درخوری از آنها باشد.

 

دسته بندی یادداشت , حقوقی , تلگرام + ,
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top