نقد یک رای در زمینه قاعده احسان

دکتر عباس میرشکاری عضو هیات علمی دانشگاه

وکیل ملت: دادگستری کل استان آذربایجان غربی طی نامه شماره 600/605/9022 به تاریخ 7/3/1393 خطاب به اداره حقوقی قوه قضاییه، مساله جالبی را مطرح نموده است:

تاریخ انتشار: 17خرداد1395|17:41

نقد یک رای در زمینه قاعده احسان
| کد خبر: 167060

مادری از دختر همسایه در مراسم عزاداری می‌خواهد که فرزند شش ساله‌اش را برای آرام کردن به بیرون ببرد. دختر در اجرای درخواست مادر فرزند آن را بلند کرده و روی گردن خود می‌گذارد و در این حین، پنکه سقفی به سر بچه اصابت نموده و زخمی می‌شود. حال، اولاً؛ آیا نصاب پنکه سقفی که حدود متعارف را در نصب پنکه رعایت نکرده است، در این میان مسوولیت دارد یا نه؟ ثانیاً؛ آیا عمل دختر مصداق قاعده احسان بوده و بدین دلیل، او از مسوولیت مبری می‌شود یا خیر؟

پاسخ اداره حقوقی قوه قضاییه به شماره 836/93/7 به تاریخ 11/4/1393 بدین شرح است:

«اولا؛ آنچه در فرض مطروحه موجب ايجاد مسئوليت مي‌گردد «استناد حادثه» به فعل يا ترك فعل افراد است و نه صرفاً ارتكاب تقصير و مطابق ماده 529 قانون مجازات اسلامي مصوب 92 در كليه مواردي كه تقصير موجب ضمان مدني يا كيفري است دادگاه موظف است «استناد» نتيجه حاصله به تقصير مرتكب را احراز نمايد و احراز استناد در فرض طرح شده امري موضوعي بوده كه با توجه به جميع شرايط و مقررات قانوني از جمله ماده 526 قانون مجازات اسلامي با دادگاه است. ثانياً؛ اگر مقصود قاعده احسان مذكور در ماده 510 قانون ياد شده باشد، موضوع استعلام خارج از شمول آن است، زيرا بر اساس اين ماده رفتار شخص بايد به جهت حفظ مال، جان، عرض يا ناموس ديگري لازم باشد و همان عمل موجب صدمه يا خسارت شود و همچنين، مقررات قانوني و نكات ايمني رعايت شده باشد. با اين حال، تشخيص مصداق بر عهده مرجع قضايي رسيدگي كننده است».

بر اساس ماده 510 قانون مجازات جدید، «هرگاه شخصی با انگیزه احسان و کمک به دیگری رفتاری را که به جهت حفظ مال، جان، عرض یا ناموس او لازم است، انجام دهد و همان عمل موجب صدمه و یا خسارت شود درصورت رعایت مقررات قانونی و نکات ایمنی، ضامن نیست». ماده 509 قانون یاد شده نیز کم‌وبیش همین مضمون را بیان می‌کند. بر اساس این ماده، «هرگاه كسي در معابر يا اماكن عمومي با رعايت مقررات قانوني و نكات ايمني عملي به مصلحت عابران انجام دهد و اتفاقاً موجب وقوع جنايت يا خسارت گردد، ضامن نيست».

پیش از تحلیل این مواد، ممکن است این تردید به وجود آید که آیا واقعاً عمل دختر همسایه در بیرون بردن کودکِ ناآرام به بیرون، مصداق احسان به شمار می‌آید یا خیر؟ حقیقت این است که اقدام این دختر با مثال‌های مرسوم از قاعده احسان کاملاً تفاوت دارد: در مثال‌های مرسوم، همیشه هنگامی سخن از قاعده احسان می‌شود که انسانی برای نجات دیگران خویش را به درون آتش می‌افکند یا دری را می‌شکند... در همه‌ی این‌ها، هم عمل شخص شگفت‌آور است و هم، آنچه در معرض خطر قرار گرفته، قابل توجه است اما نباید از تکرار این مثال‌ها، تصور کرد که احسان محدود و محصور به همین نمونه‌های خطرناک است؛ چه باید به خاطر داشته باشیم که در این روز و روزگار، اینکه کسی برای نجات جان دیگری خویش را به خطر بیاندازد، کمتر اتفاق می‌افتد. حقوق‌دان باید جامعه و مردمان خویش را بشناسد و برای آنها و با توجه به خلق‌وخوی آنها قاعده وضع کند. با توجه به این، نباید چشم انتظار فداکاری‌های آرمانی باشیم، بلکه هرجا که شخصی برای خیرخواهی گامی هرچند کوچک برای دیگری بردارد باید او را محسن دانست و از پاسخگویی معافش کرد تا کمینه آنکه همین نمونه‌های اندک نیز از جامعه حذف نشود. برای همین، عمل این دختر را باید مصداق خیرخواهی و احسان دانست اما یک نکته را باید به خاطر سپرد: شرط برخورداری محسن از مصونیت این است که نکات ایمنی را رعایت کرده باشد. تاکید بر رعایت نکات ایمنی قابل درک است: از شخصی که قرار است برای کمک به دیگری قدم بر دارد، انتظار می‌رود با احتیاط و دوراندیشی کار کند نه بی‌محابا. برای همین، باید نکات ایمنی را رعایت کند. بدین ترتیب، نظریه اداره حقوقی درست به نظر می‌رسد.

دسته بندی با وکلا , تلگرام + , تلگرام ++ ,
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top