تاریخ انتشار: 20خرداد1395|23:59

| کد خبر: 169251

فردوسی نقاد خردستیزی و دینمداری به شیوه غزنویان

وکیل ملت: فردوسی صاحب اثری است که به قول داریوش شایگان حجمی 5 برابر کمدی الهی دانته دارد و در حقیقت سند ملی خاطره قومی ایرانیان است.(پنج اقلیم حضور- فرهنگ معاصر) و به قول مرحوم شاهرخ مسکوب راز جاودانگی اش در :"کلیت جهانی و آشکار کردنژرف ترین دردهای آدمی است"(مقدمه ای بر رستم و افراسیاب, شرکت سهامی کتابهای جیبی,تهران سال 1369)

 موضوعات قابل پرداخت و تامل در شاهنامه کم نیست اما نکته ای که من در اینجا می خواهم به آن اشاره کنم برداشتی است که ادعا نمیکنم ، برداشتی صددرصد درست است و بنابراحتیاط ادعا هم نمیکنم که فقط بنده به این نتیجه رسیده ام (هرچند تاکنون در جایی ندیده ام)

این نکته و یا بهتر است بگوییم :"نظریه" بر این فرض مبتنی است که روی سخن :"تاکید بر خردگرایی" فردوسی به جز دیرینگی خردورزی در آیین باستان، واکنشی اعتراضی به رویکرد دولت غزنویان نیز بوده است و فردوسی با شاهنامه ضمن آن اهداف ملی گرایانه که می شناسیم، هم خردگریزی غزنویان(مبارزه با معتزله) را به سخره می گیرد و هم استفاده ابزاری محمود غزنوی از دین برای توسعه قدرت و افزایش قلمرو و هم تعصب دین را.( سلطان محمود در مذهب حنفی تعصب داشت. او از مریدان عبدالله بن کرام بود و تحت تاثير او برشیعیان و اعتزالیان سخت می گرفت و بسیار کسان کشت و مجدالدوله را به این گناه از دم تیغ گذراند و قسمت اعظم کتابخانهٔ نفیس مجدوالدوله طعمهٔ آتش سلطان محمود شد." محمد بن عبدالکریم شهرستانی در ملل و نحل"

می توان ادعا کرد که ماهیت بسیاری از داستان ها و توصیف جدال ها در شاهنامه اشاراتی به مدعیان دین در عصر و زمانه خود او بوده است و این نگاه فردوسی به ماهیت واقعی ادعای دین مداری گشتاسپ و نادانی اسفندیار پسر او، به خوبی نشان میدهد که چرا تصویر ارایه شده از گشتاسپ در اوستا با تصویری که فردوسی از او در شاهنامه می دهد تا بدین حد متفاوت است.

 بنابراین و  به احتمال زیاد محمود غزنوی با آن هوش و فراستی که داشته به خوبی مقصود توام با ریشخند فردوسی را در مقوله تقبیح خرد ستیزی و ادعای دین مداری و دین گستری گشتاسپ و اسفندیار دریافته و به همین دلیل نیز از او و شاهنامه اش روی گردانیده است.

از این منظر فکر نمی کنم این توجیه که محمود ترک غرنوی با روحیه ملی گرای فردوسی سرعناد داشته است چندان صحیح باشد و آن قول که مزیت سپاهیانش را بر امثال رستم یادآور شده و فردوسی هم آن را جواب گفته اگر هم صحیح باشد فرع بر قضیه است.

غزنویان، با معتزله سرعناد و بر اثر تعصب بر مذهب حنفی ، شیعیان را خوش نمی داشت اما مزورانه وزیر شیعی چون ابوعلی حسن بن محمد میکال (حسنک وزیر) را منصب وزارت می داد، حرم امام هشتم شیعیان به دستور او بنای عمارت شد و به بهانه گسترش دین، به هند لشگر کشید و این همه در لابه لای حماسه فردوسی به زبانی ظریف به عنوان خرد ستیزی، ادعای دروغین دین مداری و نظایر آن به نقد کشیده شده است.

 

سهند ایرانمهر

اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top