نگاهی به پرفروش‌ترین فیلم‌های سینمای بعد از انقلاب ایران/ یک موفقیت؛ دو فراموشی

محمد تقی‌زاده|

وکیل ملت: آلفرد هیچکاک تعریف ساده و در عین‌حال جامعی برای «فیلم خوب» ارایه داده است و فیلم خوب را فیلمی می‌داند که مخاطبش را خسته نکند ولی در محافل عمومی و گاها تخصصی‌تر سینمایی همیشه فیلم خوب و استاندارد با فیلم پرفروش دچار اختلاط می‌شود و فروش زیاد یک فیلم نمادی از خوب‌ و کامل‌بودن فیلم به حساب می‌آید و سازندگان و طرفداران فیلم آن را بهانه‌ای برای موفقیت بی‌چون‌وچرای فیلم می‌دانند.

تاریخ انتشار: 30مرداد1395|01:04

 نگاهی به پرفروش‌ترین فیلم‌های سینمای بعد از انقلاب ایران/ یک موفقیت؛ دو فراموشی
| کد خبر: 187847

اما واقعیت این است که فیلم خوب و استاندارد، فیلمی است که همزمان مورد توجه و علاقه عموم و خواص و کارشناسان قرار بگیرد و هردو از تماشای فیلم لذت ببرند. نه این‌که خیلی بفروشد و مخاطب عام داشته باشد، نه این‌که تنها مورد توجه خواص، محافل هنری و روشنفکری قرار بگیرد. نمونه این نوع فیلم در سینمای ایران می‌تواند آژانس شیشه‌ای ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا در ‌سال ١٣٧٦  باشد، که نه‌تنها مورد توجه جامعه هنری و منتقدان قرار گرفت، بلکه توجه عوام و مخاطبان نه‌چندان جدی سینما را هم جلب کرد. با این مقدمه نگاهی داریم به پرفروش‌ترین فیلم‌های سینمای بعد از انقلاب و تحلیلی که در پی آن ارایه خواهد شد:  


روند پرفروش‌ترین فیلم‌ها در سینمای ایران، روند متفاوت و متغیری است. پس از انقلاب اسلامی و تحولاتی که در ساختار سیاسی کشور حاصل شد، سینما نیز به‌عنوان یکی از مدیوم‌های برتابنده جامعه و حکومت تابع شرایط بود و فیلم‌های سیاسی اوایل انقلاب  در سال‌های ١٣٦١ تا ١٣٦٥ بیان‌کننده حقیقت این موضوع است.

بعد از آن دوره گونه کم کار شده و نادر اکشن در سینمای ایران ظهور و پس از اندکی به فراموشی سپرده شد. «کانی مانگا» ساخته مرحوم سیف‌الله داد و «عقاب‌ها» ساخته ساموئل خاچکیان نمونه این گونه مهم و تاثیرگذار است. گونه مهم و تاثیرگذاری که هرچقدر در سینمای صنعتی و سرگرمی‌ساز آمریکا جدی گرفته می‌شود و فروش می‌کند در سینمای نحیف ما به رسمیت شناخته نشد یا حمایت نشد. هرچند فیلم‌های موسوم به دفاع‌مقدس و به اصطلاح جنگی موج وسیعی را در زمان جنگ و ادامه آن در بین فیلمسازان به‌وجود آورد ولی هیچ‌گاه نتوانست به‌عنوان پرفروش‌ترین فیلم‌سال لقب بگیرد.


ژانر کودک و نوجوان: گونه مورد استقبال و پرفروش تا اوایل دهه ٨٠ بود. ایرج طهماسب، کامبوزیا پرتوی و مرضیه برومند مهم‌ترین فیلمسازان این گونه مهم و فراموش شده سینمای ایران بودند که طهماسب و برومند با نگاهی به تاریخ سینمای ایران و اقبال مردمی به ساخت این فیلم‌های سینمایی با محوریت عروسک‌ها دوباره در سال‌های ابتدایی دهه ٩٠ به بازسازی و ادامه آن جریان پرداختند که هیچ‌کدام نتوانست به موفقیت اولیه‌اش برسد.


ژانر ملودرام اجتماعی- عاطفی: دومین گونه مورد توجه و پرمخاطب سینمای ایران از نظر فروش گیشه این ژانر است که البته اقبال عمومی برای ساختش بین فیلمسازان و مردم وجود دارد، ولی از‌ سال ١٣٨٠ که «سگ‌کشی» ساخته بهرام بیضایی با موضوعی جدی و تا حدی اجتماعی و سیاسی فاتح گیشه‌ها شده بود، دیگر هیچ فیلمی در این گونه نتوانست جلب توجه و مخاطبان گسترده کسب کند و رتبه اول سینمای پرفروش‌ سال خود را به دست آورد.


ژانر کمدی: مهم‌ترین و پراستقبال‌ترین گونه سینمای ایران که هرچقدر در سال‌های اولیه انقلاب مهجور و بی‌استفاده بود (تا ‌سال ١٣٨٢ مهم‌ترین فیلم کمدی که در جدول پرفروش‌ها قرار می‌گیرد «اجاره‌نشین‌ها» ١٣٦٦ ساخته مهرجویی و «مرد عوضی» ١٣٧٧ ساخته هنرمند است) در سال‌های اولیه دهه ٨٠ تا همین اواخر گونه مورد استقبال مردم، فاتح اصلی گیشه‌ها و آغازگر جریان «میلیاردی‌های سینمای ایران» قرار گرفت. جریانی که با «توکیو بدون توقف» ساخته عالم‌زاده در ‌سال ١٣٨٢ شروع شد و با «مارمولک»١٣٨٣، «مکس١٣٨٤» و «آتش‌بس» ١٣٨٥  به اوج رسید و سه‌گانه ده‌نمکی یعنی «اخراجی‌ها» آن را به تثبیت رسانید.

پدیده مسعود ده‌نمکی و ظهورش در سینمای ایران به دنبال فعالیت‌های رادیکال ژورنالیستی‌اش در مطبوعات، مهم‌ترین بحث و جدل را در سینمای ایران و فروش فیلم‌ها به‌وجود آورد و عده‌ای موفقیت ده‌نمکی در جذب مخاطب و پرفروش‌شدن فیلم‌هایش را به دلایل غیرسینمایی و فرهنگی مربوط کردند و تعدادی شخصیت‌پردازی‌های جذاب، شوخی‌های به‌روز و غیرتکراری را عامل اصلی میلیاردی‌شدن فیلم‌هایش و توفیقی واقعی برایش به حساب آوردند و در پی مصاحبه‌ها و تحلیل‌ها بر آن شدند رمز و راز این موفقیت را کشف کنند.


ژانر بلاک باستر‌ها یا پروژه‌های فاخر: این‌گونه که نخستین‌بار در دولت قبل شروعش کلید خورد با حمایت‌های دولتی و سازمان‌ها و با نیم بها کردن بلیت توانست سهم زیادی در جلب توجه مردم و فروش فیلم‌ها کسب کند. ولی ناگفته پیداست از آن‌جایی که سینما یک هنر مردمی است و هرگز با سفارش و حمایت حفظ و ماندگار نمی‌شود، این‌ گونه سینمایی هم مثل آثار مهم سینمای آمریکا و قهرمان‌پروری‌های دیرینه‌اش عمر زیادی نخواهد کرد و جای خود را به‌گونه‌های جذاب‌تر و خلاقانه‌تر خواهد داد.


غایبان لیست پرفروش‌ترین‌ها: همان‌طور که در مقدمه گفته شد: فروش یک فیلم لزوما دلیلی برای موفقیت آن محسوب نمی‌شود و فیلمسازان مهم و تاثیرگذار زیادی در تاریخ سینمای بعد انقلاب وجود دارند که با وجود تاثیرگذاری و اهمیت فیلم‌هایشان هرگز در لیست فیلم‌های پرفروش جایی ندارند که این نیز در جای خود قابل‌تحلیل و بررسی خواهد بود که چرا مردم از آثار مهم و تاثیرگذاری که در ادامه می‌آید آن‌طور که باید و شاید استقبال نکردند یا دلایل دیگری در ارایه آمارها سبب اشتباه در تحلیل این قضیه شده است.

در ادامه به مهم‌ترین فیلم‌ها و سازندگان‌شان که با وجود استقبال نتوانستند پرفروش‌ترین فیلم‌سال شوند می‌پردازیم، باشد که منبعی برای تحلیل و شناخت بیشتر مردم و سینمای فاخر ایران زمین باشد.


ابراهیم حاتمی‌کیا که به‌ گمان خیلی از سینما‌دوستان و صاحب‌نظران بزرگترین فیلمساز بعد انقلاب است در این لیست غایب است و فیلم «آژانس شیشه‌ای» به سادگی و با حمایت‌های بیشتر می‌توانست در فهرست پرفروش‌ترین‌های آن ‌سال قرار بگیرد. به همراه حاتمی‌کیا بزرگانی چون فرهادی با «درباره الی» و «جدایی نادر از سیمین»، بنی‌اعتماد با «روسری آبی» و «زیرپوست شهر»، تقوایی با «ناخدا خورشید»، علی حاتمی با «مادر» و مسعود کیمیایی با «اعتراض» می‌توانستند در فهرست فیلمسازان پرفروش سینمای ایران قرار بگیرند که این مهم تابه‌حال برای ایشان محرز نشده است.


در انتها باید اشاره کنم مسعود ده‌نمکی با ٤ بار صدرنشینی در جدول پرفروش‌های سینمای ایران رکورددار است و پس از آن طهماسب با ٣ بار و هنرمند، افخمی، میلانی، مخملباف و ایرج قادری هر یک با دوبار صدرنشینی رتبه‌های بعدی را در جدول پرفروشان سینمای ما دارند.


در آنالیز ژانرها هم گونه سینمایی کمدی با ١٢ فیلم رتبه نخست و موردپسندترین فیلم مردم ایران لقب گرفته است و پس از آن ملودرام با ٨ فیلم در رده دوم قرار می‌گیرد و گونه‌های سیاسی، اکشن و پروژه‌های فاخر نیز با ٢ فیلم از نادرترین و مهجورترین ژانرهای پرمخاطب سینمای بعد انقلاب محسوب می‌شوند.


در ادامه و در جدول یک  ترتیب فروش را با احتساب تورم و بلیت هر ‌سال و تفکیک ژانر و کارگردان بررسی می‌کنیم و در جدول ٢ لیست باشگاه میلیاردی‌های سینمای ایران ارایه می‌شود تا شمایی از وضع فروش همه این سال‌ها در اختیار تحلیلگران و سینماپژوهان قرارگیرد. لازم به توضیح است که به دلیل اختلافاتی که بین فروش واقعی فیلم‌ها در منابع وجود دارد ممکن است اختلافاتی در اعداد مذکور در برخی منابع مشاهده شود که این به دلیل شفاف نبودن میزان کل فروش‌ها و اعلام دفتر پخش است.

 

شهروند

اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است

جدید ترین اخبار

Top