جوانی روستایی‌زاده از دولت‌آباد سبزوار که پس از دبستان درس خواندن را کنار گذاشت و به گفته خودش تمام عمر کتاب خواند و با کمک جادوی هنر و البته استعداد درونی‌اش، ذره ذره خودش را بالا کشید تا اکنون که به عنوان یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان ایران معاصر شناخته می‌شود و رمان‌هایش به چندین زبان زنده و بزرگ دنیا نیز ترجمه شده‌اند...


شاید به جرأت بتوان گفت اوج فعالیت هنری محمود دولت‌آبادی در عرصه نویسندگی متقارن با ایام انقلاب اسلامی و سال‌های پس از آن بود که بهترین رمان‌هایش را به جامعه ادبی ایران عرضه کرد. «کلیدر» رمان جاودانه‌ای‌ست که علی‌رغم برجستگی و قوّت و قدرت آثار دیگر، بسیاری از مردم کوچه و بازار حتی، دولت‌آبادی را با آن می‌شناسند.

رمان ده جلدی کلیدر را حجیم‌ترین رمان در زبان فارسی دانسته‌اند. اولین جلد آن در سال ۱۳۵۷ و آخرین جلد آن در سال ۱۳۶۳ به بازار ادبیات ایران عرضه شد. یک رمان عظیم با محوریت اتفاقاتی که در یک زندگی روستایی – عشایری بین قهرمانان و ضدقهرمانان داستان به وجود می‌آید و بیش از ۱۵ سال از عمر دولت آبادی صرف نگارش آن شده است. اساسا نام رمان یعنی کلیدر، خود برگرفته از یک روستا در منطقه سبزوار است. نام کامل این روستا «سنگ کلیدر» است که در پنجاه کیلومتری شرق جاده سبزوار به مشهد قرار دارد.

دولت‌آبادی این تصور را که نویسنده عامدانه سعی کرده است، کلیدر حجیم و بزرگ نوشته شود قاطعانه رد می‌کند و اعتراف می‌کند که حجم کلیدر پس از نگارش آن برای او مشهود شد. به باور او این پیش‌فرض که نویسنده کلیدر در حین نگارش رمان به حجم آن نیز نظر داشته است، تشخیص درست، فهم اثر و داوری پیرامون آن را با اشتباه رو به رو می‌کند.

با اینکه جلدهای مختلف رمان کلیدر از سال ۱۳۵۷ به بعد، به بازار عرضه شدند، اما طبیعی‌ست که این رمان سال‌ها قبل از این، در ذهن محمود دولت‌آبادی کمین کرده بود و او مدام به شخصیت‌ها و خطوط داستانی این رمان می‌اندیشید و آن‌ها را در ذهن خود می‌پروراند. او خود در این‌باره می‌گوید: «پدید آمدن کلیدر به گمان من یک اتفاق است. و این اتفاق در یک زمان ۱۵ ساله رخ داد. علاوه بر این قبل از آن ۱۰ تا ۱۵ سال هم من گاهی ذهنم را با این فضا دور و نزدیک می‌کردم و منتظر بودم تا ببینم زمان آغاز کار کی فرا می‌رسد و بالاخره زمانش رسید و من سال ۴۷ اولین جمله‌ها را نوشتم. و جالب است که در آن سال دقیقا پاره پایانی داستان را در طرح کلی نوشتم که البته بعد تغییر کرد.»

محمود دولت آبادی با نگارش «کلیدر» نقطه عطفی را در تاریخ ادبیات ایران رقم زد

پس از کلیدر

اما دولت‌آبادی در کلیدر متوقف نشد. دهه هفتاد و هشتاد شمسی اگرچه از لحاظ سیاسی برای اوجنجال و هیاهوی فراوان مانند حضور در «کنفرانس برلین» در سال ۱۳۷۸ یا درگیری کلامی با عبدالکریم سروش متعاقب انتخابات سال ۱۳۸۸ به بار آورد، اما در عین حال دوران اوج فعالیت ادبی دولت‌آبادی نیز است. برخی دیگر از آثار محمود دولت‌آبادی که در کنار کلیدر از جمله آثار ممتاز کارنامه نویسندگی او محسوب می‌شوند، در این دو دهه منتشر شدند.

می‌توان رمان سه جلدی «روزگار سپری شده مردم سالخورده» را به عنوان شاهدی بر این ادعا عرضه کرد که زایندگی ادبی محمود دولت آبادی در کلیدر متوقف نماند. جواد مجابی، نویسنده و منتقد ادبی، بر این باور است به دلیل سایه سنگین کلیدر، این رمان آن‌طور که باید خوانده نشد. به تعبیر او دولت‌آبادی در این رمان بر آن بود از خود هم فراتر برود.

روزگار سپری شده مردم سالخورده که پس از کلیدر، دیگر رمان بزرگ دولت‌آبادی به حساب می‌آید، به ترتیب در سه جلد و با نام کتاب اول (اقلیم باد)، کتاب دوم (برزخ خس) و کتاب سوم (پایان جغد) از سال ۱۳۷۰ به بعد منتشر شدند. او چندین سال بعد در سال ۱۳۸۷ در یک گفت و گو با وبسایت بی.بی.سی فارسی از بی‌توجهی منتقدان ادبی ایرانی به این رمان انتقاد کرد و گفت: «من ۱۲ سال به علاوه سه سال روی کتاب بسیار مهم "روزگارسپری شده مردم سالخورده" کار کرده‌ام. این کتاب از نظر من ورقی از شناسنامه ملت ماست ولی به من نشان دهید چند جا این اثر به نقد و بررسی گذاشته شده، چند جا افراد احساس مسئولیت کردند که این کتاب را معرفی کنند تا اکثریت آدم‌ها بفهمند پدر و مادر تاریخی‌شان کی بوده و از کجا آمده‌اند. فقط دوست من جواد مجابی آن را دریافت و به قلم آورد و جواد اسحاقیان به گمانم.»
 

اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است

جدید ترین اخبار

Top