با علی نجفی‌توانا، جرم‌شناس درباره آخرین ساخته اصغر فرهادی

«فروشنده» آینه تمام‌نمای آسیب‌های اجتماعی است

وکیل ملت: فیلم «فروشنده» یکی از فیلم‌هایی است که به تازگی بر پرده سینماها اکران شده است. این فیلم که اصغر فرهادی کارگردانی آن را بر عهده داشته به روایت زندگی زوجی می‌پردازد که با پیش آمدن مشکلاتی برای منزلی که در آن ساکن هستند به خانه دیگری می‌روند، غافل از اینکه در خانه جدید اتفاقات ناخوشایندی در انتظارشان است. از آنجایی که «فروشنده» لایه‌های مختلف جامعه‌شناسی و روانشناسی را در برمی‌گیرد با علی نجفی‌توانا، جرم‌شناس و رئیس سابق کانون وکلا درباره جزئیات فیلم به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

تاریخ انتشار: 25شهريور1395|00:56

«فروشنده» آینه تمام‌نمای آسیب‌های اجتماعی است
| کد خبر: 192873

«فروشنده» فیلمی است که با طرح مساله تعرض به طرح دیگر مشکلات اجتماعی هم می‌پردازد، به‌طور کلی دیدگاه خود شما از منظر حقوقی به این فیلم چگونه است؟
فیلم «فروشنده» از جنس فیلم‌هایی است که دستمایه اولیه آن بر تعصبات خانوادگی و ناموسی بنا نهاده شده است. در عین حال از طبقه‌ای سخن می‌گوید که متعلق به مردم عادی کشور است و گذشته از آن از یکی از پدیده‌های اجتماعی سخن به میان می‌آورد که از گذشته تا امروز، دامنگیر جامعه ایرانی بوده است.

فیلم از چند بعد جرم‌شناسی، روانشناسی و جامعه‌شناسی قابل بررسی است. به‌خصوص از زاویه حقوق کیفری می‌توان آن را مورد واکاوی قرار داد. از نظر حقوق کیفری با توجه به اینکه شخص متجاوز بعد از آنکه می‌فهمد اشتباها وارد منزلی شده و آن زن، زنی نیست که او تصور می‌کرده، ولی به اشتباه خود ادامه داده و به گفته خودش وسوسه شده، مستحق مجازات شناخته می‌شود. از طرفی شوهر هم با اعتقاد بر اینکه متجاوز مستحق اشد مجازات است تلاش می‌کند او را به سزای عملش برساند. اگرچه مرد متجاوز را در نیمه‌راه رها می‌کند و از تصمیم نهایی‌اش منصرف می‌شود. با این انگاره و تصور که این فرد، خود بیچاره‌ای است از خیل بیچارگان جامعه.

یکی از مسائلی که فیلم تلویحا به آن اشاره می‌کند مساله روسپی‌گری و تبعاتی است که دامنگیر فرد و جامعه می‌شود، از بعد جامعه‌شناسی این مساله را چطور می‌بینید؟
تصور می‌کنم متاثرترین بعد قضیه همین‌جاست، زنی که با وجود داشتن فرزند و به دلیل مشکلات اقتصادی و تنگناهای مالی تن به روسپی‌گری می‌دهد. روسپی‌گری یکی از تلخ‌ترین آسیب‌های اجتماعی ما به شمار می‌رود که آمار آن روزبه‌روز هم به فراخور مشکلات امرار معاش افزایش می‌یابد.

در عین حال اگر بخواهیم این مقوله را از زاویه دیگری بررسی کنیم باید به مساله عدم آموزش جنسی اشاره کرد. فیلم نشان می‌دهد که بسیاری از مردان جامعه، از آگاهی و آموزش در این زمینه برخوردار نیستند و حتی گاه با وجود آنکه متاهلند نمی‌توانند از پس نیازهای طبیعی‌شان بربیایند. در واقع «فروشنده» می‌خواهد به این نکته اشاره کند که نه‌تنها آن زن که مورد تعرض واقع شده قربانی است، بلکه مرد متجاوز هم از لونی دیگر قربانی شناخته می‌شود. هر دوی آنها محصول اجتماعی هستند که از آموزش کافی در این حیطه‌ها برخوردار نیستند.

در نتیجه بی‌وفایی و خیانت به این شکل خودش را نشان می‌دهد. نکته جالب برای من در این فیلم این است که با وجود آنکه مرد متجاوز به اشتباه خود پی می‌برد، اگر زن خود را به آینه نمی‌کوبید هم چنان این عمل شنیع را ادامه می‌داد. کمااینکه در فیلم هم به این مساله اشاره می‌کند که «وسوسه شدم». این جمله بازهم نشان از امیال فروخورده جنسی و عدم آموزش صحیح در جامعه دارد و باعث می‌شود مرد به دلیل عدم تسلط روانی کافی بر رفتار خود و از دست دادن مدیریت بحران روانی جنسی به تعرض اقدام کند.

نکته قابل بحث دیگر در فیلم امتناع کردن زن از شکایت علیه متجاوز است، شرایط فرهنگی در کشور ما گاهی به این شکل بوده که زنانی که در مواقعی قربانی این مسائل شده‌اند از ترس آبرو و اینکه مبادا اتفاقی که برایشان افتاده ابعاد وسیع‌تری در جامعه و به قولی در و همسایه پیدا کند، سکوت کرده‌اند، در این زمینه هم توضیح بدهید.


همین‌طور است، از بعد جامعه‌شناسی «فروشنده» می‌تواند برملا‌کننده آسیب‌های فراوانی باشد که مثل حلقه زنجیر به هم پیوسته‌اند. آسیب‌هایی که عدم احساس امنیت را در اشخاص به جایی می‌رسانند که زن قربانی که می‌تواند با وجود طرح شکایت اقامه دعوی کند، از این کار سر باز می‌زند.

به این خاطر که همان‌طور که در سوال اشاره کردید از تبعات منفی و واکنش‌های اطرافیان می‌ترسد، پس از حقوق طبیعی خود می‌گذرد. «فروشنده» در جایگاه فیلمی اجتماعی، مواردی واقعی را که بارها دیده و شنیده‌ایم به یادمان می‌آورد. به‌عنوان مثال حادثه تجاوز به چند زن در یک خانواده در استان اصفهان از این موارد است. آمارهای موجود نشان می‌دهد زنان قربانی به دلیل ترس از خانواده و جامعه به طرح شکایت نمی‌پردازند، شاید هم با خود فکر می‌کنند کسی آن‌طور که باید در این مسیر از حقوق آنها دفاع نمی‌کند.

ما در فیلم با تضاد سنت و مدرنیته هم مواجه هستیم، فیلم نشان می‌دهد اگرچه همه افراد تمایل به رفتن به سمت مدرنیزه و زندگی مدرن اجتماعی دارند، در عمل و در بزنگاه‌هایی که رخ می‌دهد هنوز درگیر و دار سنت‌ها گرفتار هستند.


درست است، جامعه ایرانی کماکان به لحاظ ظاهری مدرن است، ولی همان‌طور که اشاره کردم از منظر آموزشی وفکری در دوران گذشته باقی مانده است. درنتیجه نوعی تعارض میان مدرنیته و سنت موجب عدم پیمایش منطقی زندگی فردی و اجتماعی شده است. دیدن «فروشنده» باعث می‌شود به این فکر کنیم با وجود آنکه در کلانشهر زندگی می‌کنیم و سازوکارهای شنیداری و دیداری وشبکه‌های اجتماعی ما را به سمت دنیایی نو سوق می‌دهند، فرهنگ ما متفاوت است با آنچه پیش رو قرار دارد. ما آموزش ندیده‌ایم، فرزندان ما آموزش ندیده‌اند، ولی دارند به سمت زندگی پسامدرن می‌روند.

فرهیختگان

اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است

جدید ترین اخبار

Top