مهران مدیری، تصویرگر خودزنی

محمد فاضلی

وکیل ملت: دیروز خانوادگی به تماشای فیلم «ساعت 5 عصر» ساخته مهران مدیری نشستیم. یکی از دانشجویانم چند سال قبل پایان‌نامه کارشناسی ارشدش را درباره ساخته‌های مهران مدیری نوشت و از آن‌جا که تقریباً همه ساخته‌های تلویزیونی او را دیده‌ام، فکر می‌کنم اکنون می‌شود تصویری از تجربه هنری مدیری ارائه کرد. فیلم‌سازی او در درجه اول برایم مهم نیست، بلکه ایده‌ای که او روایت می‌کند قابل نقد است.

تاریخ انتشار: 18مرداد1396|13:04

 مهران مدیری، تصویرگر خودزنی
| کد خبر: 240033

. فیلم‌سازی او در درجه اول برایم مهم نیست، بلکه ایده‌ای که او روایت می‌کند قابل نقد است.
✅ مهران مدیری بیش از یک دهه است که «گفتمان خودزنی» را با تصویر روایت می‌کند. منظورم از «گفتمان خودزنی» مجموعه ایده‌ها، متون، تصاویر و کردارهایی است که بر این تصور بنا شده‌اند که ایرانیان ملتی قانون‌گریز، بی‌اخلاق، بی‌نظم، فاقد تفکر سیستمی، اقتدارگرا، فاسد، مال‌دوست، طمع‌کار و شماری دیگر از صفات ناپسند هستند. این گفتمان، ویژگی‌های ناپسند ایرانیان را ذاتی فرهنگ آن‌ها دانسته و در نظری‌ترین و روشنگرترین بیانش راهکار توسعه و حل مشکلات ایران را کار فرهنگی و اصلاح تک‌تک مردم ایران معرفی می‌کند.


✅ مهران مدیری راوی تصویری تلویزیونی – و نه سینمایی، حتی در ساعت 5 عصر – از گفتمان خودزنی است. سیامک انصاری نیز در نقش‌های متعدد سریال‌های پاورچین، نقطه‌چین، شب‌های برره، شوخی کردم، و حتی مجموعه دورهمی، شخصیت عاقل، اخلاقی، مهربان، آزاداندیش و بیشتر «دانای کل»ی است که میان یک مشت بی‌اخلاق، منفعت‌طلب، نادان، حریص و بدون دوراندیشی گیر افتاده است. من وسوسه می‌شوم بگویم که «مدیری برداشت از خودش را در نقش‌های متعدد سیامک انصاری به تصویر می‌کشد.» استنداپ‌های مدیری در دورهمی نیز همین رویکرد را دارند. او هر بار جلوه‌ای از آن‌چه را بی‌خردی‌های جامعه می‌انگارد هجو می‌کند. سیامک انصاری و نقش‌هایش آن‌قدر تکرار شده‌اند که توجیه می‌شوم بگویم مدیری دائم فاصله فهم و ادراک خودش با جامعه‌ای را که تصور می‌کند مظلومانه در آن گیر افتاده است به دیگران یادآور می‌شود. برخی رفتارهای شخصی او نیز می‌توانند برای تقویت این ایده به‌کار گرفته شوند.


✅ آخرین ساخته مدیری نیز تکرار همان گفتمان خودزنی است، این بار در قالب رسانه سینما، البته با ساختاری تلویزیونی؛ گویی سکانس‌های مختلف فیلم را می‌شود از هم جدا کرد و به صورتی شبیه مجموعه «شوخی کردم» پخش کرد. هر بلایی که در این فیلم بر سر سیامک انصاری می‌آید، جدای از بقیه فیلم، با کمی ویرایش، یک هویت جداگانه دارد، و خیلی به دانستن پس و پیش داستان احتیاج ندارید. مهم این است که این «سینویزیون» (سریال تلویزیونی که ادای فیلم سینمایی درمی‌آورد) هیچ حرف عمیقی درباره مشکلات جامعه ایران و چرایی بروز آن‌ها ارائه نمی‌کند.


✅ مدیری عقلانیت و اخلاقی را که سیامک انصاری نمایندگی می‌کند در تصویر غلو شده‌ای از ناخرسندی‌های جامعه ایران به تصویر می‌کشد؛ و خیلی با تعجب به معدود رفتارهای درست شهروندان می‌نگرد. سیامک انصاری به تنها پرستاری که کارش را در بیمارستان درست انجام می‌دهد می‌گوید «شما از سیاره دیگری آمده‌اید؟» و به کارمند خوش‌خلق و اخلاقی بانک هم با نگاهی متعجب می‌نگرد. مدیری دائم نشان می‌دهد آن‌که اعتماد کند قربانی می‌شود، و دیگران بی‌صبرانه منتظرند تا دیگران را تیغ بزنند.


✅ این‌ها دقیقاً حرف‌های گفتمان خودزنی است که گاه روایت تصویری پیدا می‌کند یا در نوشته‌های مختلفی درباره خلقیات ایرانیان تکرار می‌شود. روایان گفتمان خودزنی دست آخر مجبور می‌شوند خود را حکیم، دانای کل یا برگزیده‌ای معرفی کنند که شخصاً توانسته‌اند راه خود به سوی رستگاری فردی و مدرن‌شدن را برگزینند و از نادانی، بی‌اخلاقی و بلبشویی که دنیای انسان ایرانی را فرا گرفته است بگریزند. این راویان هرگز توضیح نمی‌دهند جامعه‌ای که تا به این اندازه به‌هم‌ریخته، نامنظم، بی‌عاطفه، سودجو و بی‌اخلاق است چگونه جلوه‌های مهمی از انسانیت، عقلانیت و سازمان اجتماعی از خود بروز می‌دهد. این راویان هرگز قادر نمی‌شوند یا جرأت نمی‌کنند تحلیل خود را به سمت ساختارهایی ببرند که در مواضع خاص بر آدم‌ها فشار می‌آورند تا ملزومات عقلانیت، اخلاق یا زیست عاطفی را ترک کنند.


✅ گفتمان خودزنی، اگرچه از سوی بسیاری به عنوان «فاش‌کننده جلوه‌های ناخوشایند شخصیت ایرانی» تقدیر می‌شود، اما در نهایت بیشتر از آن‌که توضیحی برای توسعه‌نیافتگی و ناخرسندی جامعه ایرانی، یا حتی مشاهده‌ای منصفانه باشد، فخرفروشی راوی است به جامعه‌ای که آن‌را بسیار عقب‌مانده‌تر از خود می‌انگارد. ژست روشنفکری فخرفروشانه‌ای است که گیشه را هم اگر فتح کند، اثر هنری از آن بیرون نمی‌آید؛ حتی اگر جنجالی‌ترین حادثه یک دهه اخیر ایران را دست‌آویز خود قرار دهد.

اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 6

حامد
|
21مرداد ماه 1396
0
0
نویسنده در این متن انتظار دارد آقای مدیری در تلویزیون و سینما شق القمر کند،وظیفه هنرمند انعکاس است از آنچه می اندیشد نه این که یک تنه همانند آرزوهای خیلی از ما که نویسنده مطلب هم چنین تفکری دارد سوپرمن جامعه شود وبه تنهایی درد را بیابد،انعکاس دهد و خود هم راه حل ارائه دهد ، منتفد گرامی ،نام بردید از جلوه‌های مهمی از انسانیت، عقلانیت و سازمان اجتماعی ولی نمونه ای در سالهای اخیرذکر نکردید ، اگر آقای مدیری هم همانند شما و اکثریت اندیشمندان فعلی لب فروبربندد و تنها تمجید و تقدیر کند چه کسی باید تلنگری به جامعه بزند؟
شهاب جعفری
|
21مرداد ماه 1396
2
2
کاملا مخالف با تحلیل سطحی شما هستم. فیلم انتقادی بوده و هیچ الزامی به نشون ندادن مشکلات نیست. غلو کردن مشکلات (که از دید من خیلی موارد عین واقعیت و به دور از غلو بود) هم یکی از مکانیزم های طنز سازی محسوب میشه. راجع به عدم "توضیحی برای توسعه‌نیافتگی و ناخرسندی جامعه ایرانی" هم اصلا نیاز به توضیح نیست !! شما بررسی کنین چه شخصی در مملکت مسیول توسعه و خرسند کردن ملت هست و کارشو درست انجام نداده. اگه اقای مدیری میخواستن راجع به ریشه مشکلات صحبت کنن مطمینا مجوز نمایش نمیگرفتن
حجت اله مشرفی
|
22مرداد ماه 1396
2
2
با سلام خدمت خوانندگان محترم این متن ضمن احترام به نویسنده باید گفت طنز به معنای واقعی رو اتفاقا اقای مدیری در اثارشون به اجرا گزاشتن و وظیفه یه طنز پرداز اتفاقا بیان همین ویژگی های نامطلبوب در فرهنگ و عادات جامعه هست و اینکه بخواهیم با الفاظی مثل گفتمان خودزنی بخوایم به هنر اقای مدیری نقدی وارد کنیم اوج بی انصافی هست وگرنه فیلم ها و سریال های به اصطلاح طنز زیاد ساخته میشه که در واقع اسم طنز رو نمیشه برا اونها بیان کرد چون هیچ پیامی برای مخاطب ندارن و تنها برای خنداندن مخاطب و فروش بیشتر ساخته میشه
هادی
|
22مرداد ماه 1396
2
1
چون از شما جدا شده ناراحتین
زمان قهوه تلخ چجور خودتون برای فروش فیلم هورا می کشیدید.
بابك قرمز
|
22مرداد ماه 1396
0
0
صرف نظر از اينكه مديرى به چه نكاتى توجه داشته، به لحاظ سينمايى فيلم رو بسيار ضعيف و در حد نمايش هاى نيم ساعته تلويزيونى ديدم تا يك اثر سينمايى با فاكتورهاى لازم. تكرار، تكرار و تكرار! بعيد ميدونم كسى حاضر باشه اين فيلم رو دو بار تماشا كنه.
ناشناس
|
29مرداد ماه 1396
0
0
واقعا اخلاق از بین رفته یک نفر بیدا شده هی تذکر میده ،ناراحتی؟

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top