سید جمال الدین اسدآبادی؛ ماسون یا کادرساز

محمد آسیابانی

وکیل ملت: سیدجمال‌الدین اسدآبادی یکی از درخشانترین چهره‌های سیاسی جهان اسلام در قرن نوزدهم است. سید برای پیش بردن ایده اتحاد جهان اسلام دست یاری به سوی جنبش‌های فراماسونری دراز کرد و همین مساله باعث شد تا بعدها برخی معاندان سعی در تخریب چهره وی کنند. در ذیل سعی شده به طور مختصر چرایی عضویت سید در لژهای ماسونی تحلیل شود.

تاریخ انتشار: 9شهريور1396|22:25

 سید جمال الدین اسدآبادی؛ ماسون یا کادرساز
| کد خبر: 242460

1)سیدجمال الدین اسدآبادی بدون شک یکی از مهم‌ترین اندیشمندان و مصلحان جهان اسلام در قرن نوزدهم میلادی است. اینکه وی که بود و چه کرد، در بسیاری از متون تاریخ معاصر امروز ثبت و ضبط است و نیازی به بازگویی آنها در این مجال اندک نیست، اما لازم است بر این نکته حتما تاکید دوباره شود که مهم‌ترین هدف سید از فعالیت‌هایش اتحاد سیاسی کشورهای اسلامی بود. به گمان سید جمال اصلی‌ترین دلیل عقب‌ماندگی مسلمانان از تمدن جهانی و شکست‌های پیاپی نظامی آنها از غرب عدم اتحاد این جوامع است.


 سید اصل حریت فکر را که باعث پذیرش «دیگری» در میان مسلمانان می‌شد، به عنوان مبنای نظری کار سیاسی‌اش مطرح می‌کرد. بر این اساس خود سید نیز با وجودیکه از فقهای طراز اول به شمار می‌رفت، اما اصل نواندیشی دینی و پذیرش «دیگری» را در منظومه عملی خویش به کار می‌برد.

همچنین سید اعتقاد داشت که بدون همیاری و اتحاد میان نواندیشان و طیف سنتی روحانیت، اصلاح اجتماعی غیر ممکن است. به این ترتیب بسیاری از مهم‌ترین اندیشمندان، نواندیشان و فعالان اجتماعی آن دوران از جمله شیخ هادی نجم‌آبادی، میرزا ملکم خان و... و همچنین طیف فعالان بابی ازلی مانند چهره‌هایی چون میرزاآقاخان کرمانی، شیخ احمد روحی، میرزا رضا کرمانی با سید همراه شدند و وی با طیب خاطر همه آنها را در راه نیل به مقصود خود شریک کرد.

در دوران فعالیت سید در عثمانی برای تشکیل اتحاد مسلمانان همین طیف بابی ازلی وی را همراهی کردند و در نهایت نیز سید با کمک همین طیف برنامه ترور ناصرالدین شاه قاجار را پایه‌ریزی کرد. البته فراموش نکنیم که جریان بابی ازلی بعد از درگذشت پیشوایشان یعنی میرزا یحیی صبح ازل و در دوران زعامت میرزا یحیی دولت‌آبادی، صاحب کتاب «حیات یحیی» به شیعه اثنی عشری بازگشتند.


2) «نخستین چیزی که مرا تشویق کرد تا در جرگه بنایان آزاد شرکت کنم، همان عنوان بزرگ آزادی، مساوات و برادری است که هدفش بهره‌مند شدن جمعیت بشری و جهان آدمیت است که در پشت سر آن برای نابود کردن ستمکاران کوشش می‌نمایند تا بنیاد عدالت حقیقی را استوار سازند.» (بخشی از سخنرانی سید جمال در لژ ماسونی کوکب‌الشرق مصر)


در این سخنرانی سه مفهوم بیش از هرچیز دیگری خودنمایی می‌کنند: «آزادی»، «مساوات» و «برادری». به باور سیدجمال اتحاد مسلمانان و اصل پذیرش «دیگری» جز با باور قبلی به این سه مفهوم مهم امکان‌پذیر نیست. در دوران فعالیت سید تنها نهادهایی که این آزادی، آزادگی و مساوات را دنبال می‌کردند، جنبش‌های فراماسونری یا شبه‌فراماسونری بودند. سید ناچار بود تا برای رسیدن به اهداف بلندپروازانه خود همراهان و یارانی را برگزیند و به تربیت کادرهایی برای پیگیری ایده اتحاد اسلام بپردازد. لژهای فراماسونری یا طرح مفهوم «برادری» این امکان را در اختیار او قرار می‌دادند.


دلیل دیگر روی آوردن سید به فعالیت‌های فراماسونری ویژگی مخفی بودن این سازمان‌ها بود. در منابع تاریخ معاصر و تاریخ مشروطه ایران ثبت است که سید در هر کشور مسلمانی که اقامت می‌کرد و تفکرات خود را نشر می‌داد مورد مخالفت حکام و سیاسیون وقت قرار می‌گرفت. در مصر بارها مورد آزار قرار گرفت و از آن کشور به سختی تبعید شد. در ایران نیز با وجودیکه ناصرالدین شاه قاجار خود از سید دعوت کرد تا در تهران اقامت کند، اما پس از چندی با خواری بسیار و در حالی که سید به شدت مریض احوال بود، وی را از تهران تبعید کرد.


بنابراین سید به لژهای مخفی فراماسونی نزدیک شد و تا مقامات عالیه در این لژها نیز پیش رفت. البته سید بعدها به دلایلی ــ که برخی آن را عدم توفیق در راستای رسیدن به مقام استاد اعظمی لژ دانسته‌اند ــ از جریان‌های ماسونی معتبر در مصر کنار کشید و سعی کرد خود مستقلا به تاسیس یک لژ اقدام کند. با این اوصاف در این دوران نیز وی در برخی از نامه‌ها و اسناد خود از جمله «نامه به مصطفی ریاض پاشا» نخست‌وزیر وقت مصر، از ماسون‌ها به عنوان برادرانش یاد کرده است.

 3)یکی از نخستین اشخاصی که به افشای چهره فراماسونری سید پرداخت، احمد خان ملک ساسانی، معلم اختصاصی احمدشاه قاجار و نویسنده کتاب‌هایی چون «سیاستگذاران ایران در دوره قاجاریه» و «تاریخ فراماسونری در ایران» است. پس از وی، دامادش اسماعیل رائین نیز در جلد نخست کتاب «فراموشخانه و فراماسونری در ایران» به ارائه اسناد عضویت سید در لژهای ماسونی پرداخت. رائین از دوستان صمیمی امیر اسدالله علم، چهره پرنفوذ دربار پهلوی بود.

علم دشمنی عجیب و غریبی با طیف روحانیت داشت و برای بدنام کردن بزرگان آنها از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کرد. همین شخص است که منابع مالی و  بخشی از اسناد مورد نیاز رائین برای نگارش کتاب سه جلدی «فراموشخانه و فراماسونری در ایران» را تامین می‌کند. از کلام سست و بی‌اساس رائین در این کتاب همین بس که وی به دلیل آنکه حاج محمدحسن مهدوی امین الضرب ــ از اصحاب سید و میزبان همیشگی وی در تهران ــ در زمره اعضای فراموشخانه میرزا ملکم خان بود، نوه‌‌اش یعنی دکتر یحیی مهدوی، پسر محمد حسین مهدی (پایه‌گذار صنعت برق در ایران) و استاد فلسفه دانشگاه تهران را نیز فراماسون می‌پندارد. بر این اساس رائین به دلیل عضویت سید در لژهای ماسونی تهمت‌هایی چون خیانت به ایران، بی‌دینی و حتی بی‌عفتی و شهوت‌پرستی را به این چهره بزرگ و تابناک جهان اسلام وارد ساخت.


4) به جز نویسندگان و محققانی چون خان ملک ساسانی و رائین که از تخریب چهره سید نفع مادی می‌بردند، تعدادی از محققان و تاریخنگاران نیز با عدم درک و یا تحلیل درست از اعتقاد تام سید به اصل پذیرش «دیگری» تهمت‌هایی را بر وی وارد ساخته‌اند. نویسنده کتاب «تاریخ مکتوم: نگاهی به تلاش‌های سیاسی فعالان ازلی در مخالفت با حکومت قاجار و تدارک انقلاب مشروطه» با اشاره به نزدیکی چهره‌های شاخص جریان بابی ازلی به سید، به طور سربسته و نهان‌نگارانه! این فقیه و فیلسوف مسلمان را نیز بابی معرفی می‌کند.


اما با تمام این نقدها شیوه کاری سید جمال الدین اسدآبادی بعدها مورد استفاده بسیاری از رهبران سیاسی، سازمان‌ها و گروه‌های اسلامگرا قرار گرفت. از میان رهبران سیاسی امام موسی صدر در لبنان این شیوه را به کار برد و به موفقیت‌های بسیار رسید.

از مشهورترین گروه‌ها و جنبش‌های سیاسی که از برنامه کاری سید بهره بردند نیز می‌توان به «اخوان المسلمین» در جهان عرب و «انجمن حجتیه مهدویه» در ایران اشاره کرد. فارغ از مثبت یا منفی بودن فعالیت‌های انجمن حجتیه، نقدهایی که از سوی برخی پژوهشگران همچون عمادالدین باقی در کتاب «در شناخت حزب قاعدین زمان» به این انجمن وارد شد دقیقا مشابه همان نقدهایی است که بر فعالیت‌های سیدجمال ایراد می‌کردند.

اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top