در دانشکده‌های حقوق کشور ما، با عناوین دروس و سرفصل‌هایی مواجه هستیم که حداقل شصت سال پیش بنیان نهاده شده‌اند، که با روش سنتی تدریس می‌شوند. یعنی مدرس تدریس می‌کند و دانشجو گوش می‌دهد و می‌نویسد و گاه پرسش‌و‌پاسخی نیز صورت می‌گیرد. دانشکده‌هایی که هنوز دروسی مانند کارآموزی قضایی و رویه‌ی قضایی، پلیس علمی، پزشکی قانونی و غیره را به صورت نظری و دروس مهم و عملی مثل حقوق ثبت و مالکیت فکری را به صورت واحدهای اختیاری‌ـ‌نظری ارائه می‌دهند. نتیجه‌ی آن ممکن است دانشجویانی باشد که هنوز روزنامه‌ی رسمی را به چشم ندیده باشند و یا تفاوت آن را با روزنامه‌ی کثیرالانتشار هم ندانند. متأسفانه مطالعه‌ی آماری نشان می‌دهد دانشجویان و فارغ‌التحصیلان حقوق ما از آگاهی‌های عملی و مهارت‌های حقوقی کافی برخوردار نیستند.


جالب آن است که پس از فارغ‌التحصیلی از دانشکده‌هایی که صرفاً به دروس نظری پرداخته‌اند و با قبولی در آزمون وکالت ـ گاه با استفاده از شیوه‌های تست‌زنی ـ و شروع کارآموزی نیز همان روش‌ها حاکم است و جنبه‌های عملی و کاربردی حقوق در این دوره، وضعیت بهتری نسبت به دانشکده‌های حقوق ندارد؛ کانون وکلای دادگستری علی‌الاصول چهار تکلیف را به کارآموزان الزام می‌نماید:
اول، حضور درمحاکم دادگستری که معمولاً به جهت تراکم امور وتعداد کارآموزان، صرفاً به خلاصه‌نویسی یک پرونده محدود می‌شود؛
دوم، انجام یک پژوهش (کار تحقیقی) که معمولاً به نحو ناصحیح تنظیم و احتمالا با کپی‌برداری از تحقیقات موجود نوشته یا تایپ می‌شود؛

سوم، حضور در سخنرانی و کارگاه‌های آموزشی (WORK SHOP) که معمولاً در عمل، تفاوتی نیز بین این دو وجود ندارد زیرا کارگاه در کشور ما باز سخنرانی یک سخنران است و نه کارگاه؛
چهارم، حضور در دفتر وکیل سرپرست که اغلب مملو از کارآموزان است و حتی ممکن است وکیل سرپرست خود وکیل حرفه‌ای و فعال و آگاه به قوانین روز یا تخصص‌های متفاوت نباشد.
نتیجه‌ی نهایی آن این است که کارآموز نه عصرها از دفتر وکالت وکیل سرپرست بهره‌ی کافی برده است و نه صبح‌ها با انجام دیگر تکالیف کارآموزی می‌تواند وکیل حرفه‌ای شود ولی انتظار عمومی و خصوصاً محاکم قضایی از آن‌ها همسان وکلای پایه‌یک دادگستری است. امروزه نظری بودن این رشته مهم‌ترین ویژگی آن است؛ ولی باید باور کنیم رشته‌ی حقوق رشته‌ای نظری‌ـ‌عملی است که توجه جدی به جنبه‌ی عملی آن نشده است. جنبه‌ای که در حقوق مدرن از آن غافل نمانده‌اند. البته نباید با دیدن یک روش یا تفکر جدید چنان دچار هیجان شویم که فوراً به دنبال تغییر و دگرگونی باشیم، ولی باید پذیرفت که «یادگیری خلاق» و یافتن «روش‌های پویا» یک ضرورت است.


مطالعه‌ی تطبیقی سایر نظام‌های حقوقی یا نظام‌های آموزشی سایر کشورها به ما ایده‌هایی می‌دهد که بتوانیم در صورت امکان و با بومی کردن آن قواعد، در نظام حقوقی کشور از آن‌ها استفاده نماییم. در نظام‌های آموزشی بسیاری از کشورهای امریکایی، آسیای شرقی و افریقا با تأکید بر مهارت‌های حقوقی با رشته‌ی حقوق عملی‌ـ‌نظری مواجه می‌شویم که در دانشکده‌هایی تدریس می‌شوند که با عنوان «دانشکده‌ی وکالت» معروف شده‌اند. می‌توان از دانشکده‌ی وکالت کشور افریقای جنوبی، که از نظام آموزشی نسبتاً مستحکمی برخوردار است، به عنوان نمونه بحث نمود.

در افریقای جنوبی علی‌رغم آنکه «آموزش کلینیکی حقوق» یا آموزش عملی و مهارت بر روش تحصیل دانشجوی حقوق حاکمیت دارد، از دوران بعد از فراغت تحصیل یا دوران کارآموزی وکالت آنان غافل نمانده‌اند. آن نظام با تشکیل دانشکده‌ی وکالت، سه دسته از فارغ‌التحصیلان رشته‌ی حقوق را مدنظر قرار داده‌اند:
اول، کارآموزانی که باید دو سال کارآموزی خود را بگذارنند و ممکن است حرفه‌ی وکالت و دفاع را خوب نیاموزند؛
دوم، حقوق‌دانانی که با فارغ‌التحصیلی، به دنبال حرفه‌های حقوق مثل وکالت و قضاوت نرفته‌اند ولی حسب ضرورت‌ها و نیازهای شخصی علاقه‌مند هستند مهارت عملی وکالت مثل تنظیم دادخواست و غیره را بدانند؛

آموزش عملی حقوق - تعدیلی بر روش‌های سنتی کارآموزی وکالت
سوم، آنان که سالیان متمادی وکیل دادگستری هستند ولی از مقررات جدید، امکانات فنی نوین و حتی حقوق ماهوی و نظریات حقوقی فاصله گرفته‌اند و قصد دارند به‌روز شوند.

لذا، به دنبال «آموزش کلینیکی حقوق»، دانشکده‌ی وکالت را نیز پیش‌بینی نموده‌اند. این دانشکده در دانشکده‌های حقوق کشور افریقای جنوبی تشکیل گردیده که می‌تواند در درون کانون وکلای دادگستری هم تشکیل شود. این دانشکده هر سال دو دوره‌ی شش‌ماهه برگزار می‌کند. در هر دوره دانشجویان آن می‌توانند در یکی از کلاس‌های صبح یا عصر ثبت‌نام نمایند. کلاس صبح از ساعت ۸ الی ۱۵ و کلاس عصر از ساعت ۱۵ الی ۲۲ (معمولاً برای اشخاص شاغل) و در پنج روز هفته تشکیل می‌شود. در این دانشکده علاوه بر تدریس عملی کلیه‌ی دروس اصلی حقوق به صورت فشرده، اخلاق و مهارت‌های حرفه‌ای وکالت نیز آموزش داده می‌شود. دروس جانبی و مرتبط مثل کامپیوتر، ریاضی و حسابداری، قواعد مالیاتی، ادبیات و روان‌شناسی به صورت محدود و در حد نیاز حرفه‌ی وکالت آموزش داده می‌شود. جالب آن است که کلیه‌ی مدرسان آن، وکلای حرفه‌ای هستند، دعاوی واقعی مطرح می‌شود، گروه‌های کاری (Team Work) به منظور تقویت روحیه‌ی کار جمعی و بهره‌وری بیشتر تشکیل می‌شود، کارآموز تمرین می‌نماید که دادخواست صحیح بنویسد، با صدای رسا دفاع شفاهی نماید، لایحه‌ی دفاعیه تهیه کند، دادگاه‌های مجازی تشکیل می‌دهند، مراکز مهم حقوقی و محاکم را از نزدیک ببیند. شیوه‌ی تدریس آن نیز استدلالی و تعاملی است، تدریس اصولاً با ابزارهای نوین مثل power point و روش‌های بصری همراه است و در پایان، شرکت‌کنندگان در صورت موفقیت در امتحانات عملی، دیپلم این دوره را دریافت می‌نمایند. نتیجه‌ی این دوره برای همه‌ی دانشجویان ـ اعم از وکلای جوان و با سابقه ـ این دانشکده که حدود ۱۰۰۰ دلار برای این دوره پرداخت می‌نمایند عبارت‌اند از: یادگیری مجدد و درک درست از حقوق نوین، افزایش مهارت‌های حقوقی، آشنایی با سایر تخصص‌های حقوقی (در صورت تمرکز وکیل بر یک تخصص) و بالاخره معافیت یک‌ساله از دوره‌ی دوساله‌ی کارآموزی به شیوه‌های سنتی با ارائه‌ی دیپلم گذراندن این دوره شش ماهه به کانون وکلای افریقای جنوبی. (لازم است اشاره نمایم که شیوه‌ی سنتی کارآموزی در کشور افریقای جنوبی متفاوت از روش کمیسیون‌های کارآموزی کانون‌های وکلای ایران است.)
حال آیا واقعاً اصرار به شیوه‌های سنتی و عدم بازنگری آن، احترام به سنت‌های حسنه و بزرگان است؟ مقصود از این مطالب این نیست که بومی‌سازی این نهاد راه‌حل ضروری و یا تنها راه‌حل است بلکه یادآوری ضرورت بازنگری در مقررات حاکم بر روش‌های سنتی آموزش علوم یا مهارت‌ها است که کانون وکلا نیز از آن مستثنی نیست. تحقیق این مهم نیازمند تلاش همه‌ی وکلا و اتحادیه‌ی کانون‌های وکلای دادگستری است.
فراموش نکنیم همان‌طور که استاد بزرگ حقوق، جناب آقای دکتر ناصر کاتوزیان، فرموده‌اند:
«آسودگی ما آنجا است که سکوت و سکون را بر چهره‌ی حقوق و غبار را بر چهره عدالت نبینیم».

 

اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top