به مناسبت ماه مرداد، ماه کودتا

جامعه مدنی علیه جامعه مدنی

بهمن ارجمند.گیلان

وکیل ملت: برخی بر این باورند که دلیل موفقیت کودتای 32 و شکست مصدق به فقدان جامعه مدنی در ایران مربوط است. به عقیده این عده اگر جامعه مدنی در این دوره وجود داشت مانعی میشد در برابر کودتا و همه آن دستاوردها به یکباره از بین نمیرفت.با توجه به این ادعا ابتدا باید جامعه مدنی را تعریف کنیم، آنگاه وجود و عدم وجود جامعه مدنی را مورد بررسی قرار دهیم.

تاریخ انتشار: 27مرداد1397|14:46

جامعه مدنی علیه جامعه مدنی
| کد خبر: 274091

  به تعبیر هابرماس به حوزه های مستقل از قدرت سیاسی، جامعه مدنی میگویند. هابرماس به ویژه به استقلال دو حوزه در نسبت با قدرت سیاسی به عنوان مظاهری از جامعه مدنی اشاره میکند:حوزه فرهنگ و  اقتصاد. بنابراین هرگاه حوزه های اجتماعی از تصمیمات و تمنیات قدرت سیاسی مصون باشند و بر اساس ماهیت خود آزادانه عمل کنند، میتوان ادعا کرد که در هریک از حوزه ها، جامعه مدنی شکل گرفته است.

 با توجه به تعریف فوق، صرفا گزارشی کوتاه از فضای مطبوعات و فعالیت احزاب در این دوره ی 12 ساله ارائه میشود تا دریابیم که جامعه مدنی تا چه میزان فعال بوده و موجب چه تغییر و تحولاتی در جامعه ایران شده است:تنها قریب به سه ماه پس از شهریور 20 قریب 300 مجوز روزنامه صادر شد و در کل کشور تعداد مطبوعات تا سال32  به 1432 عنوان رسید. نیمی از این نشریات ارگان های حزبی بودند که توسط احزاب توده، جبهه ی ملی، حزب زحمتکشان، طرفداران آیت الله کاشانی، نیروی سوم و ....منتشر میشد.
       
 با توجه به مطبوعات و احزاب متعدد در دوره ی 12 ساله که نمایندگی بخش های مختلف جامعه را بر عهده داشتند چنان که نامزدهای حزبی از طرف مردم، آزادانه به عنوان نماینده تا سطح قانونگذاری در مجلس برگزیده می شدند و میتوانستند آزادانه در برابر شخص اول مملکت عرض اندام کرده و در جهت تصویب برخی قوانین منافع پایگاه حمایتی خود را تامین کنند چگونه میتوان ادعا کرد که در این دوره ی 12 ساله جامعه مدنی وجود نداشته است؟ جز آن که تعریف ما از جامعه مدنی با تعریف غالب و آکادمیک این مفهوم متفاوت باشد.

 کاملا اشتباه است که ملی شدن صنعت نفت و قیام سی تیر را قیامی توده وار معرفی کنیم. جنبش ملی شدن صنعت نفت و قیام سی تیر محصول بسیج و حضور آگاهانه ی نیرو های مذهبی، جبهه ملی و حزب توده بود که اعضا و نیروهای وابسته به خود را به میدان آوردند. بزرگترین اشتباه مورخین تاریخ معاصر این است که جنبش و قیام مذکور را با عنوان کلی قیام مردم معرفی میکنند تا با اغراض سیاسی خود، صورت آگاهانه و تشکیلاتی جنبش را که منبعث از تلاش های جامعه مدنی(مطبوعات و احزاب)بود،  پنهان سازند.

 اگر در سال 1332 قدرت سیاسی بنا به ملاحظات امنیتی و تامین منافع خود با خشونت،  مطبوعات و احزاب مستقل را برچید و با توجه به امکانات ، حوزه های مستقل را به یکباره  از صحنه تصمیم سازی و تصمیم گیری بیرون راند آیا میتوان ادعا کرد که نظام اجتماعی مزبور فاقد جامعه مدنی است؟ از یادنبریم  قدرت سیاسی به مدد اجبار، خشونت و سرکوب به یاری بخش مهمی از همان جامعه مدنی توانست بر اوضاع مسلط شود.فعالین جامعه مدنی نیز ممکن است در تشخیص درست منافع خود و تعیین اولویت ها دچار اشتباه شوند. درست و بهتر است وقوع کودتای 1332 را محصول اراده دربار ، قدرت خارجی و  بخش مهمی از جامعه مدنی علیه بخش های دیگری از جامعه مدنی بدانیم.  

  پیروزی کودتای 1332  موید فقدان جامعه مدنی نیست اتفاقا در کنار نقش قدرت سیاسی حاکم، موید وجود جامعه مدنی است که عناصر و بخش های مختلف آن  در رسیدن به اجماع بر سر کلیات و جزئیات در جهت اداره امور داخلی با یکدیگر توافق ندارند. از یک سو نیروهای مذهبی، از سوی دیگر نیروهای ملی و از طرفی  کمونیست ها. اتفاقا یکی دیگر از اشتباهات تاریخ نویسان در سالهای پس از کودتا عمده کردن نقش امپریالیسم و مسئله ی نفت در کودتای 1332 است.غلبه ی این تحلیل یک جانبه باعث شد که  وجدان عمومی به شکاف های درون جامعه ی مدنی که منجر به کودتا شد، متمرکز نشود و راه حلی نجوید و خود را برای شرایط مشابه آماده نسازد. از شکاف هایی همچون سنت و مدرن،  آمریت و دموکراسی، مذهبی و غیر مذهبی غافل شد تا سال 57 که همه شکاف ها را به شکاف ملت - دشمن بیگانه  یا  جهان سوم - امپریالیسم فروکاست.        

 شکست یک جنبش اجتماعی- سیاسی یا پیروزی یک قدرت سیاسی، موید فقدان جامعه مدنی نیست، زیرا جامعه مدنی به حوزه های مستقل از قدرت گفته میشود که  بنا به ماهیت و موجودیت خود هیچگاه در جهت تامین و تحقق خواسته شان بازنمی ایستند. حضور فعالین مستقل حوزه های مختلف اجتماعی ممکن است تضعیف شود اما نابود نمیشود.هر گونه مقاومت حوزه های اجتماعی در برابر قدرت حاکم سیاسی، موید وجودجامعه مدنی است که در جهت گسترش، تقویت و تحکیم موجودیت خود فعالیت میکنند.


امنیت عبارت است از عالی‌‌ترین مفهوم اجتماعی جامعه مدنی، مفهوم پلیس، بیانگر این واقعیت است که تمامی‌ جامعه فقط برای آن وجود دارد که امنیت شخصی‌، حقوق، و دارائی هر یک از اعضای خود را تضمین کند، هگل به این معنا جامعه ی مدنی را " حالت نیاز و عقل " می‌خواند.
مفهوم امنیت، جامعه مدنی را قادر به غلبه بر خود پرستی‌ خود نمی‌کند، بر عکس! امنیت ضامن خود پرستی‌ است، بنابر این هیچ یک از مواد به اصطلاح حقوق بشر از انسان به عنوان عضو جامعه‌ی مدنی، یعنی‌ فرد فرو رفته در خود و اسیر منافع و هوس‌های شخصی‌ و جدا از جماعت فراتر نمی‌رود، حقوق بشر، نه‌ تنها حقوق انسان به معنای موجودی نوعی نیست، بلکه نفس زندگی‌ نوعی، نفس جامعه را در چارچوبی بیگانه از افراد و هم چون محدودیتی بر استقلال اولیه‌ی آنان می‌‌انگارد.
تنها قیدی که انسان‌ها را به هم پیوند می‌دهد، نیاز طبیعی، احتیاج و منافع خصوصی، حفظ مالکیت و نفس خود پرست آن‌ها است.

اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 1

دیده بان
|
3شهريور ماه 1397
0
0
با سلام ؟ با سمت گیری های اشتباه بعد از پذیرش قطعنامه و مصادره منابع بانک مرکزی به نفع رنات خواران و ویژه خواران وشرکت های دولتی وبنگاه های غیر اقتصادی و ورشکسته با بهره وری پایین و تبلیغ برای فرهنگ سرمایه داری و مصرف گرایی انبوه ؟ ونزاع سیاسی بین جناخ های رقیب و هتک حرمت ها و نداشتن شرایط لازم برای یک رقابت سیاسی سالم با مهندسی انتخبات توسط شورای نگهبان و اطاق های فکر در قبیله ها وباندها و محفل های غیر رسمی / عملا رشد مولفه های جامعه مدنی در ایران متوقف شده است ؟ وامروز با ته نشین شدهن درامدهای نفتی و بالارفتن خحم نقدینگی و کاهش قدرت خرید پول داخلی و معوق شدن مطالبات کلان بانکی دیگر نمی شود برای جامعه مدنی در ایران نوحه سرایی کرد ؟بزرگترین مشکل کشور ما این است که رجال سیاسی وقتی در برج عاج قدرت و هسته سخت حکومت هستند از جامعه مدنی بعنوان ابزار استفاده می کنند و وقتی از این جایگاه ها خلع می شوند و یا شکست می خورند ؟ دمکرات و طرفدار جامعه مدنی می شوند و این یعنی یک بام و دو هوا ؟نگاه کنید به رفتارهای هاشمی و سید محمد خاتمی واحمدی نژاد ؟

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top