دکتر عباس میرشکاری استادیار دانشگاه در گفت گو با وکیل ملت

نام ،هدیه ای از سوی والدین به فرزند است

وکیل ملت: زهره محمد حسین پور/خبرنگار وکیل ملت:مهم ترین و ظاهری ترین ویژگی شخصیت فرد در نامش تجلی پیدا می کند و این یکی از اولین و ابتدایی ترین حقوق کودکان است که نشانه ایی از او به شمار می رود و از آنجایی که نام کودک را والدین به هنگام تولد وی انتخاب می کنند کمتر نامی نشان دهنده شخصیت خود فرد است بلکه بیشتر نمایانگر منش والدین است.

تاریخ انتشار: 26مهر1394|17:37

نام ،هدیه ای از سوی والدین به فرزند است
| کد خبر: 33251


در رابطه با حق انتخاب نام با دکترعباس میرشکاری به گفت گو نشسته ایم که مصاحبه ذیل حاصل این گفت گو است.
مهم‌ترین کارکرد نام را در چه می دانید؟
نام هر شخص، برای خودِ او، شیرین‌ترین و مهم‌ترین صدایی است که در تمام زندگی‌اش می‌شنود؛ هدیه‌ای از سوی والدین در آغاز زندگی که معمولاً تا پایان عمر، همراه شخص خواهد ماند. جدا از این، نام (اعم از کوچک و بزرگ) کارکردهای دیگری نیز دارد از جمله آنکه ابزاری برای برقراری ارتباط است؛ ما با کمک نام است که با دیگران ارتباط داریم و یا دیگران با ما ارتباط برقرار می‌کنند. البته ابزارهای دیگری نیز همین کارکرد را دارند مانند شماره ملی، کدپستی و یا ویژگی‌های ظاهری اما تفاوت نام با دیگر ابزارها در این است که هم در روابط رسمی به کار می‌آید و هم در پیوندهای غیررسمی. توضیح آنکه برخی از این ابزارها تنها در روابط رسمی به کار می‌آیند به این نحو که اشخاص در روابط غیررسمی از این ویژگی‌ها برای معرفی خود استفاده نمی‌کنند، مانند شماره ملی یا کدپستی. دسته‌ای دیگر از ویژگی‌ها، در روابط غیررسمی به کار می‌روند مثل مشخصات ظاهری فیزیکی و یا اخلاقی؛ چنانکه گاه برای برقراری ارتباط با اشخاص، از ویژگی‌های ظاهری آن‌ها بهره می‌بریم. اما نه تنها در روابط رسمی، بلکه در ارتباطات غیررسمی و دوستانه نیز از نام برای برقراری ارتباط استفاده می‌شود.
همچنین، نام، کارکرد توصیفی دارد؛ یعنی نام، جنسیت، مذهب و ملیت شخص را توصیف می‌کند؛ برای همین است که افزون بر اینکه نام فرد باید متناسب با جنسیت و مذهب فرد باشد (تبصره سه ماده بیست ق.ث.ا.)، با تغییر جنس و یا دین فرد، باید امکان تغییر نام را پذیرفت. کارکرد دیگر نام، تمییز اشخاص از یکدیگر است؛ بنابراین لازم است که: اولاً؛ نام فرد در طول زندگی ثابت باقی بماند و تغییر آن محدود به موارد استثنایی و متکی به نصوص قانونی باشد. ثانیاً؛ هر فرد یک نام داشته باشد و تعدد نام که شناسایی افراد را سخت می‌نماید، پذیرفته نشود.
حق نام را چگونه توصیف می‌کنید؟ آیا می‌شود آن را به عنوان یکی از حقوق بشر شناخت؟
در احاديث و روايات اسلامي انتخاب نام نيكو به عنوان حق فرزند و تكليف والدين دانسته شده است؛ چنانکه از معصوم (ع) نقل است که: «از حقوق فرزند كه بر عهده والدين است، نهادن نام نيك بر او است». اهميت اين موضوع به اندازه‌ای است كه در متون اسلامى فصل جداگانه‌اى به نام «باب الاسماء و الكنى: باب اسم‌ها و كنيه‌ها» و یا «باب التسميه: باب نام‌گذارى» وجود دارد.
اسناد بين‌المللي نيز به حق كودك بر داشتن نام تاكيد دارند. براي نمونه، به موجب بند دو ماده 24 ميثاق بين‌المللي مربوط به حقوق مدني و سياسي (كه در تاريخ 16 دسامبر 1966 به تصويب مجمع عمومي سازمان ملل متحد و در تاريخ 17/2/1354 به تصويب مجلس سنا رسيد.) «هر كودكي بايد بلافاصله پس از ولادت به ثبت برسد و داراي نامي بشود». به موجب بند یک ماده هفت كنوانسيون حقوق كودك (كه كشور ما نيز به موجب قانون مصوب مجلس در تاريخ 1/12/1372 به آن پیوسته است.) نيز «تولد كودك بلافاصله پس از به دنيا آمدن ثبت مي‌شود و از حقوقي مانند حق داشتن نام برخوردار مي‌باشد». بر اساس بند دو همان ماده نيز «كشورهاي طرف كنوانسيون اين حقوق را مطابق با قوانين ملي و تعهدات خود طبق اسناد بين‌المللي مربوطه در اين زمينه، خصوصاً در مواردي كه ‌كودك در صورت عدم اجراي آن‌ها آواره محسوب گردد، لازم‌الاجرا تلقي خواهند كرد». بند یک ‌ماده هشت نيز تاكيد مي‌كند: «كشورهاي طرف كنوانسيون حق كودك براي حفظ هويت خود از جمله مليت، نام و روابط خانوادگي را طبق قانون و بدون مداخله تضمين خواهند‌ كرد». به موجب بند دو همان ماده نيز «در مواردي كه كودك به طور غيرقانوني از تمام يا برخي از حقوق مربوط به هويت خود محروم شود، كشورهاي عضو حمايت و مساعدت‌هاي لازم‌ را براي استيفاي سريع حقوق فوق به عمل خواهند آورد».
نام کوچک باید چه مشخصاتی داشته باشد که قابل ثبت باشد؟
اولین ویژگی وحدت نام است. در واقع، اعلام‌کننده تنها اختیار دارد که یک نام برای فرد متولد شده معرفي نمايد نه بیشتر. البته گزینش نام مرکب (مانند محمد مهدی و...) اگر عرفاً یک نام محسوب شود، مجاز است. بنابراین ملاک در وحدت یا تعدد نام، عرف است. (ماده 20 ق.ث.ا.) در همين راستا در بند دو دستورالعمل مصوب شورای عالی ثبت به تاریخ 16/12/1364 ناظر به تعیین نام‌های ممنوع، به ممنوعیت گزینش اسامی مرکبی که عرفاً یک نام محسوب نمی‌شوند، تاکید شده بود و در مقام توضیح آن به عبارت «اسامی مرکب ناموزون» اشاره شده و اسامی همانند «سعید بهزاد» و «شهره فاطمه» از جمله مصادیق عدم رعایت قاعده گزینش نام واحد برشمرده شده بود. دومین ویژگی این است که نام باید مجاز باشد. در واقع، نمی‌توان نامی را انتخاب کرد که با هنجارهای جامعه ناسازگار است؛ به نامی که چنین ویژگی‌ای را نداشته باشد، نام ممنوع می‌گوییم. درباره‌ی این اسامي، ‌تبصره یک ماده بیست ق.ث.ا. مقرر می‌دارد: «انتخاب نام‌هايي كه موجب هتك حيثيت مقدسات اسلامي مي‌گردد و همچنين انتخاب عناوين و القاب و نام‌هاي زننده و مستهجن يا‌ نامتناسب با جنس ممنوع است». بر اساس ‌تبصره دو همان ماده نیز، «تشخيص نام‌هاي ممنوع با شوراي عالي ثبت احوال مي‌باشد و اين شورا نمونه‌هاي آن را تعيين و به سازمان اعلام مي‌كند». این موضوع، در حقوق آمریکا نیز پذیرفته شده است، چنانکه دادگاه‌های این کشور از پذیرش نام‌هایی که با نجابت عمومی جامعه سازگار نیست، خودداری می‌کنند.
با این حال، نباید از یاد برد که با توجه به اصل اباحه، اشخاص به انجام هر اقدامي مجازند و این فعل ممنوع است که نیاز به ذکر در نصوص دارد. بنابراین، در مورد تعیین نام نیز باید معتقد بود که افراد مجاز به گزینش هر نامی هستند مگر نام‌هایی که ممنوعیت گزینش آن‌ها در قانون تصریح شده باشد. بنابراين مامور ثبت احوال موظف است نام اعلام شده را ثبت نمايد مگر اينكه نام گزینش شده از اسامي ممنوع باشد.
رویه سازمان ثبت احوال در این موضوع و در عمل چگونه است؟
رویه سازمان ثبت احوال به گونه‌ی دیگری است؛ براساس بند یک دستورالعمل نام، «در صورتی که نام انتخابی اعلام کننده در فرهنگ نام و نام گزینی و یا مجموعه‌های تکمیلی نام‌های مناسب سازمان درج شده باشد، انتخاب آن بلامانع خواهد بود». به این ترتیب، به جای آنکه نام‌های ممنوع در مجموعه‌ای گردآوری شده و انتخاب آن ممنوع اعلام شود، نام‌های مجاز جمع‌آوری شده است؛ رویه‌ای قابل انتقاد و غیرقابل دفاع که سبب تحدید آزادی اشخاص در انتخاب نام دلخواه می‌شود. افزون بر این، مغایر تبصره ماده بیست ق.ث.ا. نیز هست؛ چه به موجب این تبصره مقرر بود شورای عالی ثبت احوال، نمونه نام‌های ممنوع را اعلام کند نه نام‌های مجاز را.
البته در دنباله دستورالعمل پیش‌گفته چنین پیش‌بینی شده است که چنانچه نام انتخابی از زمره نام‌های مندرج در منابع بند فوق نباشد، نام جدید در کمیته مشورتی نام استان و سازمان مطرح و بررسی خواهد شد. این کمیته‌ها پس از دریافت نام‌های پیشنهادی، با توجه به منابع و مآخذ معتبر، نام‌های پیشنهادی را از حیث قوانین و مقررات و سایر امور از قبیل ریشه‌شناسی (اتیمولوژی)، معناشناسی، آواشناسی، موسیقی واژه، فرهنگ قومی و منطقه‌ای، عرف و اعتقادات دینی، فراوانی، مناسب بودن و جنسیت مورد بررسی قرار داده و راجع به هر نام، اظهار نظر نمایند. نتیجه نهایی راجع به نام‌های بررسی شده در کمیته مشورتی سازمان ابلاغ خواهد شد. اگرچه این نکته می‌تواند تا اندازه‌ای از انتقادها بکاهد، اما همچنان مغایرت پیش‌گفته به قوت خود باقی است، به علاوه، نباید از یاد برد که با توجه به تشریفات پیش‌بینی شده معمولاً اشخاص از پافشاری بر نام دلخواه خویش که در عین عدم ممنوعیت در فرهنگ نام‌های مناسب نوشته نشده، خودداری می‌کنند.

چه کسانی می‌توانند نام کوچک شخص را تعیین کنند؟
حق داشتن نام حقي غیرمالی و ناظر به شخصیت خود فرد است؛ علی‌الاصول نيز مي‌باید خود فرد در تعیین آن نقش داشته باشد، در عين حال از آنجا که تعيين نام غالباً در هنگام اعلام تولد به مامور ثبت احوال انجام می‌شود و صاحب شناسنامه در چنین هنگامی از اهلیت استیفاء برخوردار نیست، تعیین نام توسط فردی غیر از صاحب نام مجاز تلقی می‌شود. بر اساس ماده 20 ق.ث.ا.، انتخاب نام بر عهده اعلام‌کننده است و اعلام‌کننده نیز برحسب تبصره یک ماده شش ق.ث.ا. کسی است که مکلف به اعلام رویداد تولد است؛ ماده شانزده همان قانون نيز مکلفان به اعلام تولد را تعيين كرده است. بر اساس این ماده، «اعلام و امضاء سند ثبت ولادت به ترتيب به عهده اشخاص زير خواهد بود:
1- پدر یا جد پدری.
2- مادر در صورت غيبت پدر و در اولين موقعي كه قادر به انجام اين وظيفه باشد.
3- محذوف به موجب قانون اصلاح قانون ثبت احوال مصوب 1355 در تاريخ 24/10/1363.
4- وصي يا قيم يا امين.
5- اشخاصي كه قانوناً عهده‌دار نگهداري طفل مي‌باشند.
6- متصدي يا نماينده موسسه‌اي كه طفل به آنجا سپرده شده است.
7- صاحب واقعه كه سن او از 18 سال تمام به بالا باشد».

دسته بندی حقوق اجتماعی , حقوقی ,
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top