مهران خوش‌سلوك در گفت‌وگو با «وكيل ملت» مطرح كرد:

ازدواج موقت راهكاري براي كاهش ازدواج سفيد!

سید عرفان جهان تاب

وکیل ملت: اين روزها جامعه با بحراني به نام ازدواج سفيد مواجه شده است. ازدواجي بي‌ضابطه كه نه در شرع و نه در قوانين به آن اشاره نشده است و شايد به دليل قانوني و شرعي نبودن آن نمي‌‌توان نام ازدواج را بر اين نوع روابط گذاشت.

تاریخ انتشار: 16خرداد1394|02:02

ازدواج موقت راهكاري براي كاهش ازدواج سفيد!
| کد خبر: 45107

ظاهرا منظور از ازدواج سفید این است که زن و مردی بدون هیچ گونه عقد یا ثبت رسمی، زندگی مشترکی در کنار هم داشته باشند که معلوم نیست به چه دلیل عده‌ای به آن ازدواج سفید می‌گویند. در حالی که نه ازدواج است و نه وضعیت خوشایندی دارد که آن را سفید بنامیم. اين نوع رابطه (ازدواج سفيد) در حالي روبه افزايش است كه افراد بسيار با ازدواج موقت مخالف و به آن انتقاد مي‌كنند اما ازدواج موقت و ارتباط‌های دوستانه بی‌ضابطه( ازدواج سفيد)، تفاوت‌های اساسی و قابل‌توجهی هم دارند؛ به گونه‌ای که اگر تفاوت‌ها را مورد توجه قرار دهیم، روشن می‌شود که مقایسه‌ این دو الگو اصلا موجه نیست؛ چه رسد به اینکه بخواهیم با معیارهای نامقبول و سطحی‌نگرانه، دوستی‌های رایج را بر ازدواج موقت برتری دهیم. اگر در رابطه‌ نامشروع، بارداری ناخواسته‌ای اتفاق افتد (که متأسفانه شمار آن هم کم نیست)، تکلیف بچه‌های ناخواسته نامشروع چه می‌شود؟ و بايد گفت در اين نوع روابط بي‌ظابطه كودكان نامشروع قرباني هواي و هوس والدين خود مي‌شود. اما در ازدواج موقت، تکلیف بچه‌ها، از همان ابتدا از لحاظ نسب، احترام و نفقه، کاملاً روشن و شفاف است و مانند دیگر بچه‌های زن و مرد از ازدواج دائم، منتسب به آن‌هاست و پدر باید مانند دیگر فرزندان از کودک خود مراقبت کند.
بسياري از افراد معتقدند ازدواج موقت بنيان خانواده‌ها را متزلزل كرده و برخي ديگر نيز اين ازدواج را به لحاظ شرعي بودن ضروري مي‌دانند. اما اين نوع ازدواج به دليل اينكه مورد حمايت قانون‌گذار قرار گرفته و حقوقي هم براي زوجين و هم براي بچه‌اي كه احتمالا حاصل اين ازدواج است در نظر گرفته است. حال اين سوال مطرح است كه در چه مواردي ازدواج موقت ضرورت پيدا مي‌كند؟ و آيا بازتاب فعلي جامعه در بحث ازدواج موقت، ناشي از همان تفكر اوليه قانون‌گذار در زمينه ازدواج موقت بوده است؟ «وكيل ملت» در اين زمينه گفت‌گويي با دكتر مهران خوش‌سلوك حقوقدان، مدرس دانشگاه وكيل پايه يك دادگستري انجام داده است كه ايشان با سعه صدر پاسخ‌گوي ما بودند.
آقاي دكتر خوش سلوك تفاوت ازدواج موقت با ازدواج دائم چيست؟
 ازدواج موقت یکی از انواع نکاح محسوب می‌شود كه در برخی از احکام تابع عقد دائم بوده و در برخی دیگر از احکام خود الزاماتی دارد که آنرا از عقد نکاح دائم متمایز می‌کند. نکاح موقت که از آن با عنوان «نکاح منقطع و متعه» نیز یاد شده است، عقد نکاح رسمی و شرعی است که در آن تعیین دو موضوع «زمان و مهریه» الزامی است.
هنگام نكاح موقت طرفين چه شرايطي را بايد لحاظ كنند؟
این نکاح نیز مانند نکاح دائم با قصد طرفین برای ازدواج شکل گرفته و با ایجاب از سوی زوجه و قبول زوج و با الفاظی که صریحاً دلالت بر قصد ازدواج دارد منعقد می‌شود (ماده 1062 قانون مدنی). برخی از فقها قائل برآنند که صیغه ایجاب و لفظ قبول همانند عقد دائم باید به زبان عربی باشد و برخی دیگر از علمای عصر حاضر عقیده دارند که صیغه عقد نکاح موقت را به زبان فارسی نیز می‌توان خواند اما آنچه که مسلم است این است كه که برای جاری شدن عقد نکاح شرعی الزاماً باید صیغه مربوطه با الفاظی که صریحاً دلالت بر قصد ازدواج دارد خوانده شود و اکثریت قریب به اتفاق فقها و علماء، عقد نکاح معاطاتی را قبول ندارند هرچند که فعل طرفین نشانگر قصد آنان نسبت به نکاح باشد.
ضرورت تعيين مدت در ازدواج موقت چيست؟
در نکاح منقطع، تعیین مدت زمان عقد ازدواج موقت الزامی است(مواد 1075 و 1076 قانون مدنی). به عقیده برخی از فقها، چنانچه مدت زمان در نکاح موقت تعیین نشود آن عقد، نکاح دائم خواهد شد، اما از آنجایی که طرفین عقد نکاح، اراده و قصد عقد موقت داشته و نیت آنان با عقد دائم منافات دارد و قصدی بر عقد دائم وجود ندارد، نه تنها نکاح مذکور به عقد دائم تبدیل نشده بلکه به دلیل فقدان شرایط اساسی نکاح منقطع(شرط تعیین زمان)، آن عقد فاسد بوده و باطل است.
آيا مهريه در نكاح منقطع ضروري است؟
از جمله شروط اساسی در نکاح منقطع، تعیین مهرالمسمی برای زوجه است. در نکاح دائم، زوجین می‌توانند مهریه تعیین نکرده و یا آن را بعداً توسط زوج یا زوجه یا به تراضی و یا حتی توسط شخص ثالث تعیین كنند و در اصطلاح فقهی، مهریه می‌تواند «مفوضـه البضع» باشد. اما در نکاح موقت، عدم وجود یا عدم تعیین مهریه موجب بطلان عقد می‌شود. ماده 1095 قانون مدنی صراحتاً بیان می‌دارد: «در نکاح منقطع عدم مهر در عقد موجب بطلان است».  در این نوع از نکاح، فوت زوجه در اثناء مدت نکاح منقطع موجب سقوط مهریه نشده و این حکم در موردی که شوهر تا پایان مدت نکاح با وی نزدیکی نکند نیز جاری است(ماده 1096 قانون مدنی).
آيا در ازدواج موقت نيز بحث نفقه وجود دارد؟
با استناد به ماده 1113 قانون مدنی، زوجه در عقد موقت نفقه ندارد. یعنی زوج تکلیفی در تادیه مهریه به زوجه در ایام عقد موقت نداشته مگر اینکه تادیه مهریه از سوی زوج به زوجه در ضمن عقد نکاح موقت شرط شده یا عقد مبنی بر آن جاری شده باشد.
در نكاح موقت پس از فوت زوج به زوجه ارث تعلق مي‌گيرد؟ 
به عقیده اکثر فقها، زوجین درنکاح منقطع از یکدیگر ارث نمی‌برند. در این خصوص همانند بحث نفقه، چنانچه زوجین در ضمن عقد موقت شرط توارث كرده‌باشند، از یکدیگر ارث خواهند برد و در این صورت احکام راجع به وراثت زن، در نکاح دائم و منقطع فرقی باهم نخواهد داشت.
آيا شرايط ديگري نيز در نكاح منقطع وجود دارد؟
بله از جمله شروط دیگر ضمن عقد نکاح موقت، شرط بر عدم تمتع جنسی زوجین از يكديگر است. این شرط هیچ‌گاه در نکاح دائم صحیح نبوده و در صورتی که زوجین این شرط را در نکاح دائم تعیین كنند، عقد نکاح دائم صحیح ولی شرط تعیین شده باطل خواهد بود ولی در نکاح موقت این شرط جزو شروط سائغ(جایز) محسوب شده و قابل تعیین است. حال اگر پس از انعقاد عقد متعه، زوجین رضایت بر تمتع جنسی دهند هیچ خللی بر نکاح منقطع وارد نمی‌شود. البته بايد گفت زوجین می‌توانند با استناد به ماده 1119 قانون مدنی هر شرطی که مخالف با مقتضای عقد نباشد را تعیین كنند و در ازدواج موقت منع قانونی در این خصوص وجود ندارد.
نكاح موقت در چه مواردي فسخ مي‌شود؟و در صورت فسخ، لزوما بايد  مهريه پرداخت شود؟
در خصوص انحلال نکاح، ماده 1120 قانون مدنی بیان داشته: «عقد نکاح به فسخ یا به طلاق یا به بذل مدت در عقد انقطاع منحل می شود». در نکاح منقطع، طلاق وجود ندارد و با عنایت به ماده 1139 قانون مدنی، طلاق مخصوص عقد دائم است و زن منقطعه با انقضاء مدت عقد یا بذل‌مدت از طرف شوهر از زوجیت خارج می‌شود. در نکاح منقطع هرگاه شوهر قبل از نزدیکی تمام مدت نکاح را بخشیده و بذل مدت كند، باید نصف مهریه را بدهد(ماده 1097 قانون مدنی). مفهوم مخالف این ماده بیانگر آنست که اگر زوج، پس از نزدیکی مدت نکاح را بذل کند، موظف به پرداخت کل مهریه بوده و زن مستحق تمامی مهر المسمی است نه بخشی از مهریه به نسبت مدت زمانی که در عقد منقطع بوده است.
آيا پس از اتمام يا فسخ ازدواج موقت زن بايد عده نگهدارد؟
در باب عده (مدت زمانی که تا انقضای آن زن نمی‌تواند شوهر دیگری اختیار کند)، از نظر ماهیتی تفاوتی بین انواع نکاح اعم از دائم و موقت وجود ندارد فقط از نظر مدت زمان عده بین زنان غیرحامل، تفاوت مشاهده می‌شود. عده نکاح منقطع از زمان بذل مدت توسط شوهر یا از زمان انقضاء مدت، دو طهر است مگر آنکه زن مسترابه بوده(زن با اقتضای سن، عادت زنانگی نبیند) که در این صورت عده وی 45 روز خواهد بود(ماده 1152 قانون مدنی). اما عده طلاق، فسخ نکاح، بذل مدت و انقضاء آن در مورد زن حامله تا وضع حمل است (ماده 1153 قانون مدنی). مدت زمان عده وفات نیز چه در دائم و چه در منقطع، چهار ماه و ده روز بوده مگر اینکه زن حامله باشد که در این صورت عده وفات تا موقع وضع حمل خواهد بود مشروط بر اینکه فاصله بین فوت شوهر و وضع حمل از چهار ماه و ده روز بیشتر باشد و الا مدت عده همان چهار ماه و ده روز خواهد بود(ماده 1154 قانون مدنی) و در این موارد فرقی بین انواع نکاح وجود ندارد.
اگر حين نكاح عقد زوجه باردار شود شرايط اين فرزند قانوني چگونه است؟
چنانچه زوجین در نکاح منقطع صاحب فرزند مشترک شوند با توجه به شرعی و رسمی بودن این نکاح، فرزند متعلق به والدین بوده و دارای تمامی حقوق فرزندی است که در نکاح دائم متولد شده است و هیچ تفاوتی میان فرزندان در این دو نوع از انواع عقد وجود ندارد. فرزند مستحق نفقه بوده و از والدین خود ارث برده و والدین نیز از وی ارث می‌برند. كه در اين راستا با  استناد به ماده 4 قانون حمایت از خانواده مصوب 1392، رسیدگی به امور و دعاوی نکاح منقطع در صلاحیت دادگاه خانواده است.
نكاح منقطع تا چه ميزان مورد حمايت قانون‌گذار قرار گرفته است؟
در خصوص تبعیت نکاح منقطع از نکاح دائم، حمایت قانون از این نوع نکاح و الزام در ثبت واقعه نکاح موقت، ماده 21 قانون حمایت از خانواده مصوب 1392 صراحتاً عنوان كرده: «نظام حقوقي جمهوري اسلامي ايران در جهت محوريت و استواري روابط خانوادگي، نکاح دائم را که مبناي تشکيل خانواده است مورد حمايت قرار مي‌دهد. نکاح موقت نيز تابع موازين شرعي و مقررات قانون مدني است و ثبت آن در موارد زیر الزامی است. 1-باردار شدن زوجه 2- توافق طرفین 3-شرط ضمن عقد» لذا در غیر از موارد مندرج در نص ماده یادشده، ثبت نکاح موقت الزامی نيست.
براساس اين گزارش بايد گفت ازدواج موقت در مواردي كه زن ومرد نياز داشته و شرايط ازدواج مهيا نباشد و نتوانند ازدواج كنند هم شرعي و هم قانوني است. اما هم خانه شدن بدون ازدواج رسمی، از نظر دینی هیچ فرقی با زنا ندارد. حال اگر تجربه سایر کشورها در رابطه به اصطلاح ازدواج سفید را بنگریم، متوجه مي‌شويم که این رابطه تاثیر جدی در ایجاد فرزندان مجهول الهویه دارد. كه كودكان نامشروع و بعضا رها شده معضلي براي جامعه خواهند بود.كه با توجه به رواج ازدواج سفيد بايد حتما اين مسائل درنظر گرفته شود.
                                                                                 

انتهای پیام/

کلید واژه ها ازدواج - سفید - موقت
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 3

حمید
|
16آبان ماه 1394
1
0
تشکر دکتر منفعت بردیم
زینعلی
|
17آبان ماه 1394
1
0
داداش عالی بود
فاطمه کریم زاده
|
18آبان ماه 1394
0
1
فکر نمیکنم بچه متولد از ازدواج موقت سرنوشت بهتری از ازدواج سفید داشته باشند فرزندی که پدر و مادر حاضر به پذیرش اون نیستن باز هم ادم مجهول الهویه و بی اصالتی خواهد شد حال چه با ازدواج سفید به دنیا اومده باشه چه با عقد موقت !یعنی تنها مشکل شناسنامس؟فرزند ناخواسته؟! ********** . این مدل حرف زدن هر دو اشتباهه اشتباه قانونی و اشتباه غیر قانونی والسلام

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top