وزیر ارشاد:برخی رسانه ها دست به جعل، تحریف، دروغ و توهین می زنند/+تحلیل حقوقی وکیل ملت

وکیل ملت: در حوزه های دیگر نیز دچار انحطاط اخلاقی شده ایم و دروغگویی ،خیانت در امانت ،نداشتن تعهد اخلاقی از مشکلاتی است که باید با گسترش سبک زندگی ایرانی و اسلامی حل شود.

تاریخ انتشار: 8دي1394|20:08

وزیر ارشاد:برخی رسانه ها دست به جعل، تحریف، دروغ و توهین می زنند/+تحلیل حقوقی وکیل ملت
| کد خبر: 76103

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی،آمار طلاق در کشور را تکان دهنده خواند و گفت که از هر چهار ازدواج یک مورد به طلاق می انجامد و این آمار در مناطقی مانند شمال تهران به یک طلاق از هر دو یا سه ازدواج می رسد .   به گزارش «انتخاب»،علی جنتی سه شنبه در دیدار با هنرمندان و چهره های فرهنگی ،هنری و سیاسی هرمزگان اظهار کرد:یکی از مشکلات فرهنگی کشور که در بخش های مختلف از خانواده تا محیط های اجتماعی و مذهبی و سیاسی نمود پیدا کرده ،تحمل نکردن نظر و سلیقه های مختلف و نداشتن سعه صدر است که به عنوان مثال در خانواده موجب بالا رفتن آمار طلاق شده است. جنتی ادامه داد:آمار طلاق در کشور تکان دهنده است و از هر چهار ازدواج یک مورد به طلاق می انجامد که این آمار در مناطقی مانند شمال تهران به یک طلاق از هر دو یا سه ازدواج می رسد و بیشتر آنها نیز در پنج سال اول زندگی مشترک است.   وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یادآور شد:در حوزه های مذهبی و سیاسی و اجتماعی نیز معضل نپذیرفتن یکدیگر دیده می شود و باید برای بالا بردن ظرفیت تحمل و مدارا فرهنگ سازی کنیم . جنتی خاطرنشان کرد:در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تلاش برای بالا بردن ظرفیت نقدپذیری آغاز شده و روزانه یک بولتن که انتقادها و ایرادهای وارد شده از سوی جامعه دانشگاهی ،امامان جمعه و جماعت ،هنرمندان و رسانه ها به این وزارتخانه است مورد مطالعه دقیق قرار می گیرد و حتی برای پیگیری برخی موارد مطرح شده در آنها دستور صادر می شود.   وی با اشاره به فعالیت دو هزار سایت خبری بدون مجوز در کشور گفت:موارد متعددی وجود دارد که افرادی آگاهانه یا ناآگاهانه در موضع گیری های خود از دایره انصاف خارج می شوند و به عنوان مثال یک امام جمعه از منطقه ای که حتی اسم آن کمتر شنیده شده انتقاد ناحقی را تنها بر اساس شنیده های غیرمستند و نادرست بیان می کند اما شرط کشورداری داشتن سعه صدر و تحمل تمام این انتقادهاست.   وزیرفرهنگ و ارشاد اسلامی، کمک به آزادی فکر و اندیشه را یکی از اهداف اصلی رئیس جمهوری و دولت دانست و اضافه کرد:هرکسی باید بتواند در محدوده قانون افکار و ایده های خود را منتشر کند و این نگاه شامل همه حوزه ها از جمله رسانه و هنرمندان رشته های مختلف می شود.   جنتی یادآور شد:دو نوع نگاه به قانون می توان داشت که یکی مانع تراشی و محدود کردن جامعه است و در نگاه دیگر حُسن استفاده از قانون برای انتشار عقاید مختلف است و باید بدانیم فرهنگ در محیط باز و تضارب آرا رشد می کند.   وی انتشار 72هزار عنوان کتاب در سال 93و یا صدور مجوز برای چهار هزار نشریه در دولت یازدهم را بخشی از کارهایی دانست که ایده آزادی اندیشه را عملیاتی و اجرایی کرده است.   به گفته وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اطلاع از این موضوع که مجموع مجوزهای صادر شده برای نشریه ها هفت هزار مورد بوده ،اهمیت صدور چهار هزار مجوز در مدت 30ماه را بیشتر نشان می دهد. وی تصریح کرد:برخورد یکسان با رسانه های موافق و مخالف یکی از رویکردهای اساسی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است که این موضوع در برخورد با تخلف ها ،پرداخت یارانه و صدور مجوز خود را نشان داده است.   وی شفاف سازی و سرعت بخشی به فرآیندهای اداری و صدور مجوزها را یکی دیگر از دستاوردهای این وزارتخانه دانست و گفت:زمان انتظار برای صدور مجوز نشریه از پنج سال به پنج ماه و موسسه های فرهنگی به دو ماه کاهش یافته و دیگر نیازی به مراجعه حضوری متقاضیان نیست و همه مراحل با استفاده از سامانه الکترونیکی انجام می شود.    جنتی 40مورد تفویض اختیار به استان ها و واسپاری امور به بخش خصوصی را یکی دیگر از رویکردهای دنبال شده در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرد.   وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد:در حوزه فعالیت های فرهنگی و هنری تلاش می کنیم برگزاری جشنواره ها را به تشکل ها و انجمن ها واگذار کنیم ودرباره واگذاری فرهنگسراها نیز اولین شرط ،تغییر نکردن کاربری است.   وی در پاسخ به نگرانی تعدادی از فعالان فرهنگی درباره واگذاری تنها فرهنگسرای بندرعباس تصریح کرد:این واگذاری نباید خللی در خدمت رسانی به اهل فرهنگ وارد کند و اگر قرار است پولی هم بابت اجرای برنامه ها در فرهنگسرا گرفته شود تنها از دستگاه های دولتی گرفته می شود و خدمات به هنرمندان همچون گذشته ادامه خواهد داشت و قطع نمی شود.   وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تایید وجود مشکلات جدی در حوزه نشر و چاپ ،پیگیری و رایزنی برای معافیت مالیاتی کتابفروشی ها و خرید تعدادی از کتاب های مفید برای کتابخانه های عمومی را بخشی از تلاش دولت برای کاهش این مشکلات دانست.   وی همچنین خواسته فعالان فرهنگی برای راه اندازی مرکز هرمزگان شناسی را درخواستی درست و ضروری توصیف کرد که می توان ظرفیت بنیاد خلیج فارس را نیز به آن اضافه کرد.   به گفته وزیرفرهنگ و ارشاد اسلامی، استان هرمزگان با توجه به پیشینه و غنای فرهنگی به محلی به عنوان فرهنگستان نیاز دارد تا روی شاخص های فرهنگی آن مانند گویش ها به عنوان یک میراث ناملموس پژوهش و تحقیق کرده و آنها را گردآوری و ماندگار کند.   وی ادامه داد:کمبودهای فرهنگی را می دانیم اما دولت با تنگناهای مالی شدید روبرو شده و می توان گفت از ابتدای پیروزی انقلاب تاکنون وبعد از سال پایانی جنگ ،هیچگاه مانند امسال دولت مشکل مالی نداشته است.   وزیرفرهنگ و ارشاد اسلامی تاکید کرد:پرداخت حقوق کارکنان دولت و ماهانه 35هزارمیلیارد ریال یارانه مهمترین اولویت های دولت است.   جنتی همچنین با اشاره به مشکلات کلان اقتصادی و اداری کشور اظهار داشت:با وجود شعار کوچک سازی ،در دولت های نهم و دهم 890هزار نفر به کارکنان دولت اضافه شد که 490 هزار نفر از این افراد شرایط قانونی استخدام پیمانی و رسمی را نداشتند.   وی در عین حال بر ضرورت حمایت از انجمن ها و فعالیت های فرهنگی و هنری و سینمای جوان تاکید و اضافه کرد:اعزام گروه های فرهنگی و هنری از استان ها برای اجرای برنامه در خارج از کشور و اختصاص 20درصد اعتبارات به شهرستانها از کارهای صورت گرفته در دولت تدبیر و امید است.   جنتی اضافه کرد:برای افزایش فضایل اخلاقی و فاصله گرفتن از انحطاط و سقوط اخلاقی جامعه ،تقویت فرهنگ کارساز خواهد بود.   وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تصریح کرد:آسیب های اجتماعی فراوانی در جامعه وجود دارد و حدود 11میلیون نفر جمعیت حاشیه نشین به یکی از خاستگاه های جرائمی مانند سرقت و آسیب هایی مانند اعتیاد و فساد اخلاقی تبدیل شده است.   جنتی ادامه داد:در حوزه های دیگر نیز دچار انحطاط اخلاقی شده ایم و دروغگویی ،خیانت در امانت ،نداشتن تعهد اخلاقی از مشکلاتی است که باید با گسترش سبک زندگی ایرانی و اسلامی حل شود.   وی نوشته های برخی رسانه ها و جعل و تحریف ودروغ و توهین در آنها را از دیگر مصداق های انحطاط اخلاقی جامعه معرفی و اضافه کرد:همه افراد و جریان های تاثیرگذار مانند دانشگاهیان ،حوزویان و ائمه جمعه و جماعت باید برای مقابله با سقوط اخلاقی جامعه کمک کنند.   تحلیل حقوقی وکیل ملت   همانطور که جرايم عليه وضعيت جسماني اشخاص سبب واکنش مجني­ عليه( کسي که مورد ستم و جنايت واقع شده) و جامعه در برابر مجرم مي­شوند ، جرايم عليه اشخاص و شرافت افراد هم همينطور است ، زيرا اين جرايم چنان آسيب روحي و رواني را در پي دارد که مداوا و درمان آن بسيار سخت تر و دشوارتر از صدمات و ضررهاي مالي و جسمي است ما در اين مبحث به دو جرم عليه اشخاص به طور مجزا مي­پردازيم : (توهين – افترا) .
باتوجه به جامع بودن کتاب جرائم عليه اشخاص دکتر ميرمحمد صادقي ، عموم مطالب به طور مستقيم از ايشان نقل شده است .
ابتدا بايد ذکر کرد که براي تحقق جرايم فوق بايد سه رکن همزمان وجود داشته باشند .
رکن قانوني – رکن مادي – رکن معنوي
توهين
توهين در لغت به معناي خوار کردن- سبک داشتن – خوراي و خفت آمده است ( محمد معين – فرهنگ فارسي – توهين)0
جرم توهين داراي اقسامي است: توهين ساده عبارت است از توهين و اهانتي که عليرغم دارا بودن وصف مجرمانه از هيچ کيفيت مشدده­اي برخوردار نيست .
توهين ساده :
اين جرم در ماده 608 قانون مجازات اسلامي مصوب سال 1375 پيش بيني شده است که مقرر مي­دارد « توهين به افراد از قبيل فحاشي و استعمال الفاظ رکيک، چنانچه موجب حد قذف نباشد،  به مجازات شلاق تا 74 ضربه و يا پنجاه هزار تا يک ميليون ريال جزاي نقدي خواهد بود.»
 
الف) عنصر مادي :
اين عنصرمادي مشتمل بر سه بخش است که عبارت است از : رفتار فيزيکي مرتکب- مجموعه شرايط و اوضاع و احوال لازم براي تحقق جرم و نتيجه حاصله .
1- رفتار فيزيکي : رفتار فيزيکي مي­تواند به شکل گفتار، کردار- نوشتار و حتي اشارات مختلف دست و چشم و نظاير اينها باشد. بدين ترتيب هر چند در فحاشي و استعمال الفاظ رکيک، نمونه بارز توهين است چرا که در ماده 608 : لفظ ( از قبيل) نشان مي­دهد ، تنها يکي از مصاديق متعدد آن محسوب مي­شود بدين تريتب – اعمالي مثل آب دهان ريختن به روي ديگري ، انداختن – هل دادن تحقير آميز ديگري و برداشتن خشونت آميز کلاه يا عمامه از روي سر شخص محترمي ، اينها عرفاً باعث تخفيف و تحقير شخص است .
مطابق تبصره ماده 87 ق تعزيرات سابق مصوب سال 62 : در صورتي که توهين به صورت ضرب يا منتهي به جرح يا نقص باشد علاوه بر مجازت اين ماده ، به مجازات خود آن عمل نيز محکوم خواهد شد.
رفتار فيزيکي لازم براي تحقق جرم توهين قابل بحث مي­باشد.
هرچند ترک عملي که عرف انتظار انجام آن را از مرتکب دارد ، گاه از نظر مردم رفتاري خلاف موازين ادب و اخلاق تلقي مي­شود.براي مثال سلام نکردن به شخص واجب الاحترام، وليکن براي کيفري محسوب شدن توهين ، بايد فعل مثبتي از مرتکب سرزند.
2- شرايط و اوضاع و احوال لازم براي تحقق جرم :
در اينجا بايد ذکر کرد براي اينکه رفتار مرتکب توهين کيفري محسوب شود بايد شرايطي را در خود داشته باشد .
* موهن بودن رفتار: صرف خشونت گفتار را نمي­توان توهين کيفري محسوب کرد . تشخيص موهن بودن رفتار با عرف است ، نظر عرف در اين مورد با توجه به عامل زمان و مکان – طبقه اجتماعي و شخصيت مخاطب و نيز موقعيت خاصي که رفتار مورد نظر در آن ارتکاب يافته است مشخص مي­شود که در ميان عرفي از طبقات مردم، اظهار محبت نسبت به ديگران و تحسين و تمجيد آنان با کلماتي که براي ديگران وهن­آور تلقي مي­شود همراه است.
و يا شخصيت مخاطب در قضاوت عرف ، نسبت به موهن محسوب شدن رفتار خاص موثر است . براي مثال بي­سواد، خطاب کردن يک استاد دانشگاه عرفاً توهين­آميز است و ليکن اگر به يک کارگر ساده ساختماني بگويند بي­سواد از لحاظ عرف وهن­آور تلقي نمي­شود.
* وجود مخاطب معين : توهين به خود جرم نيست براي مثال اگر پدري به فرزند خود پدر... بگويد.
مورد ديگر اينکه توهين به گروه کلي بدون تعيين مصاديق نيز جرم محسوب نمي­شود براي مثال اگر کسي همه کارکنان دولت را به کم کاري و يا رشوه خواري متهم کند مرتکب جرم توهين کيفري نمي­شود.
نکته ديگر اينکه معين شدن مخاطب توهين ، الزاماً با آوردن نام نيست ، شايد با ذکر ويژگي-هاي ظاهري و يا محل سکونت فرد به وي توهين شود .
* شخص حقيقي بودن مخاطب:
با توجه به اينکه در ماده 608 ، توهين به اشخاص حقوقي مشمول اين ماده نمي­شود بنابراين کسي را نمي­توان به علت ارتکاب توهين عليه دولت يا يک شرکت خصوصي و نظاير اين موارد محکوم کرد.
* زنده بودن مخاطب:
 برخي از نويسندگان، توهين به اشخاصي که در قيد حيات نمي­باشند را نيز مشمول ماده 608 دانسته­اند، به نظر مي­رسد. واژه« افراد» در ماده فوق به انسانهاي زنده اشاره دارد و در نتجيه توهين به مردگان تنها در صورتي مي­تواند مشمول ماده مذکور قرار گيرد که عرفاً توهين به بازماندگان تلقي شود و در واقع آنان بزه ديده محسوب مي­شوند. اين موضع در تبصره 2 ماده 30 از قانون مطبوعات مصوب سال 1364 نيز پذيرفته شده است که به موجب آن، « هرگاه انتشار مطالب مذکور در ماده فوق راجع به شخص متوفي بوده ولي عرفاً هتاکي به بازماندگان وي به حساب آيد هر يک از ورثه قانوني مي­تواند از نظر جزايي يا حقوقي طبق ماده و تبصره فوق اقامه دعوي نمايد.
البته ذکر اين نکته مهم است که توهين به مردگان به طور خاص جرم­انگاري شده است،  مثلاً ماده 514 قانون مجازات اسلامي، براي اهانت به امام خميني (ره) مجازات تعيين کرده است .
* حضوري يا علني بودن توهين
جز در مواردي که در قانون به آن تصريح شده است ، علني بودن توهين شرط تحقق آن محسوب نمي­شود در واقع اگر کسي هم در يک مکان خصوصي و بدون حضور شاهد به ديگري توهين کند مرتکب جرم مي­شود ، حتي حضور مخاطب توهين هم شرط تحقق نيست ، ممکن است شخصي به کسي که در ميان جمعي حضور ندارد توهين کند.
حال آيا منظور از حضوري، حضور فيزيکي است بلکه همين که شخص مخاطب، مثلاً ازطريق تلفن، الفاظ توهين­آميز را مي­شنود، يا از طريق ارتباط اينترنتي حرکات توهين آميز را مشاهده کند کفايت مي­کند.
*صريح بودن توهين:
در قانون استفساريه مصوب مجلس شوراي اسلامي در سال 79 مورد تصريح قرار گفته است.
براي شمول موادي مثل 513، 514 ، 608 و 609 قانون مجازات اسلامي و مواد مشابه در قانون مطبوعات در مورد توهين و سب و لعن، بايد الفاظ و حرکات مرتکب صراحت بر توهين داشته و به اصطلاح تفسير بردار نباشد در واقع در صورت عدم صراحت مرتکب به جرم توهين محکوم نخواهد شد .
عين تفسيري مجلس شوراي اسلامي به شرح ذيل « از نظر مقررات کيفري، اهانت و توهين و ... عبارت است از به کار بردن الفاظي که صريح يا ظاهر باشد و يا ارتکاب اعمال و انجام حرکاتي که با لحاظ عرفيات جامعه و با در نظر گرفتن شرايط زماني و مکاني و موقعيت اشخاص موجب تخفيف و تحقير آنان شود و با عدم ظهور الفاظ ، توهين تلقي نمي­گردد.
* عدم لزوم ارتجالي بودن(ابتدايي بودن) توهين
در قوانين قبل از انقلاب بند 33 ماده 1 سال 1324 در آيين نامه امور خلافي « کساني که بدواً به ديگري شروع به فحاشي يا طلب خود را به هتاکي مطالبه کنند يا به هر نحوي از انحاء به ديگري اهانت و هتک حرمت نمايند.» مجازات حبس و جزاي نقدي مقرر کرده بود. ولکين در ماده 608 قانون تعزيرات و ديگر مواد راجع به موضوع توهين، ابتدايي بودن توهين وجود ندارد.
3- نتيجه حاصله :
جرم توهين مقيد به نتيجه نيست و در واقع يک جرم مطلق است بنابراين اگر مخاطب داراي روحيه بالايي هم داشته باشد حتي اگر عملاً از توهين ناراحت نشود باز هم جرم توهين، به صرف موهن بودن رفتار مرتکب از نظر عرف ، محقق شده است.
ب ) عنصر رواني:  
جرم توهين يک جرم عمدي است و ارتکاب غير عمدي آن در حقوق جزا شناخته شده نيست يعني مرتکب « عمد در ارتکاب رفتار موهن نسبت به ديگري» را داشته باشد در واقع اين مطالب به دو مورد اشاره ميکند
1- مرتکب در ارتکاب عمل خود عامد باشد يعني در حالت خواب و هيپنوتيزم و مستي نباشد و کلاً بدون اراده مرتکب صورت نگيرد
2-    مرتکب از موهن بودن رفتار خود اطلاع داشته باشد، براي مثال برخي تفاوتهاي فرهنگي يا زباني باعث عدم اطلاع وي نباشد.
توهين مشدد به اعتبار مقام مخاطب
قانونگذار در برخي موارد به اعتبار مقام و شخصيت طرف اهانت شده، براي مرتکب مجازات بيشتري تعيين نموده .
الف: توهين به مقام رهبري قبلي و فعلي
در ماده 514 قانون تعزيرات مقرر شده « هرکس به حضرت امام خميني، بنيانگذار جمهوري اسلامي رضوان الله عليه و مقام معظم رهبري به نحوي از انحاء اهانت نمايد، به حبس از 6 ماه تا 2 سال محکوم خواهد شد.»
ب : توهين به ساير کارکنان و مقامات دولتي ايران
ماده 609 قانون مجازات اسلامي
« هر کس با توجه به سمت به يکي از روساي سه قوه يا معاونان رييس جمهور يا وزرا يا يکي از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي يا نمايندگان مجلس خبرگان يا اعضاي شوراي نگهبان يا قضات يا اعضاي ديوان محاسبات يا کارکنان وزارتخانه­ها و موسسات و شرکتهاي دولتي و شهرداري­ها در حال انجام وظيفه يا به سبب آن توهين نمايد به 3 تا 6 ماه حبس و يا تا 74 ضربه شلاق و يا پنجاه هزار تا يک ميليون ريال جزاي نقدي محکوم مي­شود.»
با توجه به مضمون ماده فوق افراد مورد حمايت در ماده فوق ماموران دولتي هستند نه ساير اشخاص . و نوع رابطه استخدامي آنها با دولت هم ( رسمي ، پيماني ، و غيره ) مهم نيست.
ج : توهين به مقامات سياسي خارجي
ماده 517 قانون تعزيرات مصوب 1375
« هر کس علناً نسبت به رئيس کشور خارجي يا نماينده سياسي آن که در قلمرو خاک ايران وارد شده است توهين نمايد به 1 تا 3 ماه حبس محکوم مي­شود، مشروط به اين که در آن کشور نيز در مورد مذکور نسبت به ايران معامله متقابل بشود.»
در ماده فوق چند مطلب است :
1-    در قلمرو خاک ايران وارد شده است : ظاهرا حضور اين مقام خارجي در قلمرو دريايي و يا هوايي ايران کفايت نمي­کند.
2-    رييس کشور خارجي : منظور شخص اول آن کشور است که معمولاً مطابق قانون اساسي آن کشور تعيين مي­شود
3- نماينده سياسي : منظور ريس هيات نمايندگي آن کشور در ايران است که با توجه به سطح روابط آن کشور با ايران مي­تواند سفير، کاردار آن باشد و حتي مقامات دولتي ساير کشورها را که پيرو دعوت رسمي دولت ايران و جهت يک وظيفه دولتي به ايران سفر مي­کنند را در بر مي­گيرد.
د: توهين به صاحبان حرفه­ها و مشاغل خاص.
گاه در قوانين مختلف توهين به برخي صاحبان حرفه­ها و مشاغل خاص جرم شناخته شده براي مثال در ماده 20 « لايحه قانوني استقلال کانون وکلاي دادگستري مصوب 1333» براي توهين به وکيل دادگستري در حين انجام وظبفه وکالتي يا به سبب آن مجازات حبس از 15 روز تا 3 ماه تعيين کرده است.
توهين مشدد به اعتبار جنسيت يا آن طرف توهين:
در قانون، زن بودن يا صغير بودن قرباني جرم توهين را موجب تشديد مجازات مي­داند.
ماده 619 قانون تعزيرات:
« هر کس در اماکن عمومي يا معابر، متعرض يا مزاحم اطفال يا زنان بشود يا با الفاظ و حرکات مخالف شوون و حيثيت به آنان توهين نمايد به حبس از دو تا شش ماه و تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد»
در اين ماده منظور از «تعرض» دست­درازي و ايجاد مزاحمت جسماني است و منظور از «اطفال» هم کودکاني هستند به بر اساس ماده 1210 قانون مدني به سن بلوغ شرعي نرسيده­اند.
توهين مشدد به اعتبار نحوه ارتکاب:
درماده 700 قانون تعزيرات:
« هر کس با نظم يا نثر به صورت کتبي يا شفاهي کسي را هجو کند و يا هجويه منتشر نمايد به حبس از 1 تا 6 ماه محکوم مي­شود .»
هجو: گاهي ممکن است شخص توهين کننده با مرتبط کردن کلمات و عبارات به يکديگر شخص مقابل را در قالب يک قطعه منظوم يا منثور مورد اهانت قرار دهد که اين کار را هجو مي­گويند. در واقع شرط تحقق اين جرم مرتبط کردن کلمات و واژه­ها به يکديگر در قالب يک شعر يا قطعه منثور مي­باشد و صرف پي در پي گفتن کلمات توهين آميز به ديگري موجب تحقق هجو نمي­شود.
توهين مشدد به اعتبار وسيله ارتکاب
براي مثال از مطبوعات به عنوان وسيله اي براي توهين به اشخاص اعم از مسئولان دولتي و افراد عادي استفاده مي­شود.
در قانون مطبوعات اعمالي چون اهانت به دين اسلام و مقدسات آن و اهانت به رهبري و مراجع مسلم تقليد افترا به مقامات و مردم و توهين به اشخاص حقيقي و حقوقي و توهين به شخص متوفي که عرفاً توهين به بازماندگان وي به حساب آيد انتشار مطالب مشتمل بر تهمت، افترا، فحش و الفاظ رکيک يا نسبتهاي توهين آميز و نظاير آن نسبت به اشخاص ممنوع دانسته شده است.
توهين مشدد به اعتبار ماهيت انتساب
گاهي ممکن است گفتار و رفتار توهين آميز کسي نسبت به ديگري به گونه­اي باشد که به جاي آن که صرفاً موجب تخفيف شخصيت و تحقير او شود ارتکاب عمل مجرمانه­اي را به طور صريح به وي نسبت دهد که اين نوع گفتار و رفتار موجب تشديد مجازات مرتکب در مقايسه با توهين ساده خواهد شد.
 
سوال :اگر شخصي مورد توهين واقع و پس از ده روز فوت نمايد بدون اينکه از توهين کننده اعلام شکايت کرده باشد آيا ورثه حق شکايت به قايم مقامي شخص مورد توهين را دارند يا خير؟[1]
نظر کميسيون
با توجه به ماده 727 ق م ا ، توهين به افراد از جمله جرايم تعزيري است و تعقيب کيفري مرتکب منوط به شکايت شاکي است و با فرض عدم شکايت او در زمان حيات، تعقيب کيفري منتفي است و با شکايت ورثه نمي توان  مرتکب را تعقيب کرد .
لذا حق شکايت وراث قبل از مورث که خود تا زنده بوده از اين حق استفاده نکرده است درمقررات شرعي وقانوني درخصوص جرايم تعزيري پذيرفته نشده است به عبارت روشن­تر اينکه اين حق در تعزيرات قابل انتقال به ورثه نيست از طرف ديگر عدم شکايت مورث به طور ضمني دلالت بر گذشت دارد و شکايت وراث در واقع نوعي شکايت پس از گذشت تلقي مي­شود.
 
افتراء:
در معناي لغوي به معناي دروغ بافتن مي­باشد.
به معناي بهتان و تهمت زدن.  به دروغ کارهاي ناروا را به کسي نسبت دادن مي­باشند.اين جرم بسيار قديمي است به طوري که مطابق ماده 1 «مجمع القوانين حمورابي» کسي که اتهامي به شخص ديگري وارد ساخته و وي را به قتل متهم مي­ساخت و نمي­توانست آن اتهام را ثابت کند بايد کشته مي­شد .
افترا و نشر اکاذيب از موضوعاتي است که در جوامع و اديان مختلف از انها به عنوان اعمال شيطاني ياد شده حتي در ايران قبل از اسلام هم به گفتار و پندار و کردار نيک توصيه و از دروغگويي و نشر اکاذيب به عنوان صفتي اهريمني نام برده شده است .
در قرآن کريم هم - بهتان و افترا از معاصي بزرگ و مخالف با اسلام معرفي گرديده است.
جهت تحقق جرم افترا سه رکن لازم است :
رکن قانوني :
در ماده 697 قانون تعزيرات :
هر کس به وسيله اوراق چاپي يا خطي يا به وسيله درج در روزنامه و جرايد با نطق در مجامع يا به هر وسيله ديگر به کسي امري را صريحا نسبت دهد يا آنها را منتشر نمايد که مطابق قانون آن امر جرم محسوب مي­شود و نتواند صحت آن اسناد را ثابت نمايد جز در مواردي که موجب حد است به يک ماه تا يک سال و تا 74 ضربه شلاق يا يکي از آنها حسب مورد محکوم خواهد شد.
با توجه به ذکر جمله « يا به هر وسيله ديگر» مي­توان گفت هر وسيله­اي ، مثل چاپ نقاشي يا کاريکاتور، استفاده از رايانه و اينترنت، و ارسال پيام کوتاه از طريق تلفن همراه، مي­تواند موجب تحقق جرم افترا شود . بنا به نظريه اداره حقوقي قوه قضائيه طي يک نظريه مشورتي اعلام کرده است،« اگر به وسيله اينترنت يا مشابه آن هم جرمي به کسي نسبت داده شود و نسبت دهنده نتواند صحت آن انتساب و اسناد را ثابت نمايد مورد مشمول ماده 697 قانون مجازات اسلامي خواهد بود.»
با توجه به مفهوم ماده فوق مي­توان نتيجه گرفت که حتي يک سخنراني در يک مجمع نيز کفايت مي­کند.  البته بايد تعداد حاضران به حدي برسد که عرفاً اطلاق کلمه مجمع به آنها ممکن باشد پس به اين ترتيب نمي­توان اظهارات شفاهي کسي در يک مهماني و يا اظهارات تلفني يک نفر به افراد متعدد را نطق در مجمع دانست.
با دقت در ماده 697 براي تحقق جرم افترا وجود سه شرط ضروري است.
الف: انتساب جرم به ديگري :
در ماده فوق به طور کلي از انتساب جرم به ديگري سخن گفته است . يعني نسبت دادن اعمالي که جرم نيست ولي برخلاف شرع يا شأن يا حتي مستوجب تعقيب اداري يا انتظامي باشد موجب محکوم شدن مرتکب به اعتبار ماده فوق نمي­شود براي مثال کسي را متهم به بي­تقوايي، بي­عدالتي و نظاير اينها کند.
نکته ديگر اينکه قيد واژه «کسي» تنها مربوط به اشخاص حقيقي مي­شود و نمي­توان اشخاص حقوقي را مورد شمول قرار داد.
2 – صراحت انتساب:
يعني مرتکب بايد امري را صريحاً نسبت دهد ... که مطابق قانون آن امر جرم محسوب مي­شود. لازم نيست که مرتکب مشخصات دقيقي از جرم بيان کند بلکه وقتي به طور صريح بگويد فلاني دزدي کرده يا آدم کشته کفايت مي­کند وليکن بکار بردن کلمات و واژه­هاي عامي مثل جاني و بزهکار و غيرو براي تحقق جرم افترا کافي نيست بلکه ممکن است موجب تحقق جرم توهين شود.
نکته ديگر اينکه جرم افترا، مثل توهين ارتجالي و ابتدايي بودن انتساب جرم ضرورتي ندارد . بنابراين اگر دو نفر ارتکاب جرمي را به صراحت به هم نسبت دهند هر دو مفتري محسوب مي­شوند بدون توجه به اين که شروع با کدام يک بوده است.
3- ناتواني مفتري از اثبات صحت اِسناد:
هر گاه مفتري بتواند صحت نظر خود را در مورد ارتکاب جرم از سوي شخص مورد اتهام به اثبات رساند
وي به عنوان مفتري قابل مجازات نخواهد بود.
 
افتراي عملي
گاهي ممکن است کسي به جاي انکه حرف افترا آميزي را عليه ديگري به زبان آورد و يا مطالب افترا آميزي عليه وي منتشر نمايد با گذاشتن ادوات و يا اشياي اتهام­آور نزد وي او را در مظان اتهام قرار دهد و در واقع تأثير منفي اين کار بيشتر از يک افتراي ساده است لذا مجازات سنگين­تري براي اين مورد تعيين شده است.
طبق ماده 699 قانون مجازات اسلامي:«هر کس عالماً عامداً ، به قصد متهم نمودن ديگري آلات و ادوات جرم يا اشيايي را که يافت شدن آن در تصرف يک نفر موجب اتهام او مي­گردد بدون اطلاع آن شخص ، در منزل يا محل کسب يا جيب يا اشيايي که متعلق به اوست بگذارد يا مخفي کند يا به نحوي متعلق به او قلمداد نمايد و در اثر اين عمل شخص مزبور تعقيب گردد ، پس از صدور قرار منع تعقيب و يا اعلام برائت قطعي آن شخص، مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال و يا تا 74 ضربه شلاق محکوم مي­شود .
عنصر مادي جرم افترا
1-    رفتار فيزيکي
افعال مثبت گذارندن- مخفي کردن- متعلق به غير قلمداد نمودن.
منظور از گذاردن: گذاشتن آلات و ادوات جرم و يا اتهام آور در منزل – محل کسب و مکانهاي شخصي .
منظور از مخفي کردن : ميتوان گفت براي مثال مواد مخدر در باغچه منزل کسي پنهان کردن.
منظور از متعلق به غير قلمداد نمودن : ميتوان اينگونه مثال زد که کسي مواد مخدر خود را در ساک کسي ديگر بيندازد و آن شخص تحت تعقيب قرار گيرد.
شرايط اوضاع و احوال
اولين شرط اين است که ماهيت اتهام آور اشياء ، آلات و ادواتي که در منزل و.... کشف شود لذا اگر ماهيت اين موارد کيفري نباشد و باعت اتهام به کسي نشود و تنها شايد باعث ايجاد بدبيني وي در مردم شود جرم محقق نمي­شود.
نتيجه حاصله
چون افتراي عملي يک مجرم مقيد است منطبق ماده 699 بايد طرف مورد افترا ، مورد تعقيب کيفري قرار بگيرد و پس از تحقيات لازمه منجر به صدور قرار منع تعقيب يا راي برائت قطعي شود . تنها پي از حاصل شدن اين نتايج مي­توان به تعقيب شخص مرتکب پرداخت.
عنصر رواني
براي تحقق جرم افتراي عملي بايد سوء نيت وجود داشته باشد و مرتکب با توجه به ماده 699 عمل خود را عالماً عامداً به قصد متهم نمودن ديگري انجام دهد.
اين تصريح فوق داراي چند نکته است :
1-    مرتکب در انجام کارخود عامد و قاصد باشد و تحت تأثير مشروبات الکلي و بيهوشي و اين قبيل قرار نگرفته باشد.
2-    با توجه به اينکه قيد عالماً آورده شده مرتکب بايد از ماهيت اتهام آور اشيا و ادوات و ... آگاه باشد.
3-    مرتکب بايد داراي سوء نيت خاص باشد يعني قصد وي متهم کردن ديگري باشد.

دسته بندی حقوق اجتماعی , حقوقی ,
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top