تاریخ انتشار: 18دي1394|21:10

| کد خبر: 80916

بازشناسی فقه سیاسی- «داود فیرحی»

وکیل ملت: «داود فیرحی» یکی از برجسته ترین پژوهشگران علم سیاست به ویژه در زمینه اندیشه سیاسی است که آثار مهم و برجسته ای را در زمینه فقه سیاسی و دولت در اسلام به رشته تحریر در آورده است. برخی وی را در زمره نواندیشان دینی قرار می دهند.

فیرحی به سال۱۳۴۳ خورشیدی در زنجان متولد شد. علوم دینی را تا پایان دوره مقدماتی در مدرسه علمیه شهرستان زنجان خواند و سپس دوره سطح و خارج فقه و اصول را از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۸۰ در حوزه علمیه قم آموخت.
فیرحی همزمان از سال 1366 در دانشگاه تهران در رشته کارشناسی علوم سیاسی تحصیل کرد. وی در دوره کارشناسی ارشد پایان نامه ای با موضوع اندیشه سیاسی شیعه در دوره قاجاریه نوشت که به اندیشه سیاسی فقیهان مشهور شیعه در دوره قاجار اختصاص داشت.
فیرحی رشته علوم سیاسی را با گرایش اندیشه سیاسی تا مقطع دکتری در دانشگاه تهران ادامه داد و رساله خود را با عنوان «دانش، قدرت و مشروعیت در اسلام» در سال 78 دریافت کرد. این رساله که با الهام از روش شناسی میشل فوکو اندیشمند فرانسوی و هرمنوتیک گئورگ گادامر اندیشمند آلمانی تنظیم شده است به بررسی مناسبات قدرت و دانش در دوره میانه اسلام پرداخته است و چگونگی زایش دانش سیاسی آن دوره را بررسی می کند. وی از سال 1378 عضو هیات علمی دانشگاه تهران است.
فیرحی دارای آثار فراوانی در قالب مقاله، کتاب و مصاحبه است. از کتاب های وی می توان به «قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام»، «نظام سیاسی و دولت در اسلام»، «تاریخ تحول دولت در اسلام»، «دین و دولت در عصر مدرن (جلد1): دولت، مشارکت و مشروعیت»، « دین و دولت در عصر مدرن(جلد2): دولت اسلامی و تولیدات فکر سیاسی»، «فقه و سیاست در ایران معاصر(جلد1): فقه سیاسی و فقه مشروطه» و «فقه و سیاست در ایران معاصر(جلد2): تحول حکومت داری و فقه حکومت اسلامی» اشاره کرد.
***روش شناسی و دستگاه فکری
یکی از روش های تحقیق مورد علاقه فیرحی رابطه میان دانش و قدرت است که متاثر از خوانشی برگرفته از روش تبارشناسی فوکو است.
البته فیرحی با آنکه متاثر از مباحث گفتمانی فوکو است اما ذهن وی در فضای فکر دینی بارور شده است و به همین دلیل این دغدغه را دارد که امکان های فکر دینی را در شرایط تاریخی کنونی به توانمندی برساند. بر همین اساس دغدغه فیرحی تطبیق دادن یک نظریه بر یک مورد نیست و پروژه پژوهشی او بسیار عمیق تر است. بنابراین بحث تحلیل گفتمانی هم برای او اهمیت دارد اما همه این ها را در حکم وسیله ای برای فهم بهتر سنت به کار می بندد تا به نظریه ای برای عقلانی سازی سنت برسد.(1)
دستگاه فکری فیرحی مبتنی بر رویکردهای تاریخی نگری، زمینه گرایانه و انتقادی است. این دستگاه فکری هر چند که انباشته از سنت های تاریخی است اما با متن دینی پیوستگی استواری دارد. همچنین این دستگاه فکری از مجرا و مسیر سنت های تاریخی و متن دچار قبض و بسط می شود.(2)

***فقه و سیاست در ایران معاصر
یکی از مباحث اصلی در آثار فیرحی فقه سیاسی است. وی در کتاب دو جلدی فقه و سیاست در ایران معاصر می کوشد مساله قانون و ارتباط آن با فقه سیاسی را مورد واکاوی قرار دهد و به نوعی سرنوشت این گفت و گو را در یکصد ساله اخیر بازگو کند.
فیرحی در زمینه مبانی و فرضیه های فقه سیاسی در کتاب فقه و سیاست در ایران معاصر می نویسد: فقه سیاسی به پیروی از ماهیت عمومی دانش فقه، بر مبانی و فرضیه های مهمی استوار است که شرایط معرفتی، ساختار و هندسه عمومی آن را تعین بخشیده است. مهمترین این مبانی درک رایجی است که در جهان اسلام از سه مفهوم «انسان»، «وحی» و «اجتهاد» وجود دارد. (3)
یکی از نقدهایی که در زمینه روش و چارچوب بررسی فقه سیاسی فیرحی مطرح می شود این است که وی بر اساس چارچوب های غربی به بازخوانی فقه و فلسفه می پردازد.

***نظام سیاسی و دولت در اسلام
درباره نظام سیاسی و دولت در اسلام مباحث مختلفی مطرح شده است. فیرحی کتابی با این عنوان دارد و سعی کرده است در آن مفهوم و ویژگی های نظام سیاسی و دولت در اسلام را مورد بررسی و کنکاش قرار دهد. وی در همین زمینه می نویسد: «دولت در جامعه اسلامی همانند دیگر جوامع بشری نه تنها بیانگر وجود مجموعه ای از نهادها است، بلکه حاکی از وجود نگرش ها و شیوه های خاصی از اعمال و رفتار است که مدنیت اسلامی خوانده شده و در واقع جزئی از تمدن اسلامی محسوب می شود. دولت در فرهنگ اسلامی، نه امری تصادفی و اتفاقی است و نه سازمانی انفعالی و بی طرف که بتوان نادیده گرفت. دولت اسلامی دارای برخی مختصات هندسی و ویژگی های منحصر به فرد است که هر چند به تدریج در طی زمان شکل گرفته اند، اما فهم کامل شکل و ساخت دولت به طور عمده نیازمند درک نظریه های کلامی و فقهی ای است که در آن این مختصات هندسی و خصوصیات مندرج هستند» (4)
وی همچنین اعتقاد دارد تاکنون مفهوم دولت در اسلام به خوبی روشن و مشخص نشده است چرا که بررسی مفهوم دولت در اندیشه های اسلامی، یکی از مشکل ترین مفاهیمی است که هرکس به طور عمیق بدان بپردازد، از دشواری های آن آگاه می شود. (5)
فیرحی در کتاب نظام سیاسی و دولت در اسلام تلاش خود را صرف آگاهی یافتن از مفاهیم مختلف دولت از منظر نظریه های سیاسی-اسلامی شکل گرفته در مرور زمان می کند. وی هدف از نگارش این کتاب را چنین بیان کرده است: «هدف اساسی نوشته حاضر، بررسی چارچوب منطقی و نظام وار هر یک از نظریه های نظام سیاسی در اسلام از یک سو، و شیوه استناد این نظریه ها به ادله ای از قرآن، سنت، اجماع و عقل از سوی دیگر است.»(6)
یکی از نقدهایی که نسبت به این کتاب مطرح می شود خلط مفاهیم مدرن و سنتی است؛ برای نمونه تعریف دامنه قدرت به اقتدارگرا یا مردم سالار بودن و محدودیت دامنه قدرت به حوزه عمومی یا در نوردیدن حوزه خصوصی و تطبیق آن ها با نظریه های قدیم اهل سنت و شیعه عجیب به نظر می رسد.(7)

*پی نوشت ها
1- شفیعی، محمود، «نگاهی به چارچوب فکری فیرحی»، ماهنامه مهرنامه، سال پنجم، شماره 39، بهمن 1393، ص205
2- منبع پیشین، ص205
3- فیرحی، داود، «فقه و سیاست در ایران معاصر(جلد1)»، نشر نی، سال1391، ص31
4- فیرحی، داود، «نظام سیاسی و دولت در اسلام»، فصلنامه علوم سیاسی، دانشگاه باقرالعلوم، تابستان1380،شماره14،ص139
5- پشنگ، اردشیر، «فوکو در حوزه»، ماهنامه مهرنامه، شماره 11، اردیبهشت 1390
6- منبع پیشین، صرنا246
7- حقیقت، صادق، «بررسی و نقد کتاب نظام سیاسی و دولت در اسلام»، مجله نامه مفید، آبان1384، شماره50، ص109

*گروه پژوهش و تحلیل خبری-ایرنا

دسته بندی مقالات , حقوقی ,
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top