تاریخ انتشار: 2بهمن1394|22:28

| کد خبر: 88950

گفتارهایی از حقوق خانواده

دکتر علی عباس حیاتی

وکیل ملت: مطابق مادۀ ١٠٣٥ (ق.م): «وعدۀ ازدواج، ايجاد علقۀ زوجيت نمي‌كند، اگرچه تمام يا قسمتي از مهريه كه بين طرفين براي موقع ازدواج مقرر گرديده، پرداخته شده باشد. بنابراين، هريك از زن و مرد، مادام كه عقد نكاح جاري نشده، مي‌تواند، از وصلت، امتناع كند و طرف ديگر نمي‌تواند، به‌هیچ‌وجه، او را مجبور به ازدواج كرده و يا از جهت صِرفِ امتناع از وصلت، مطالبۀ خسارتي نمايد»


(ماهیت حقوقی نامزدی)
مطابق مادۀ ١٠٣٥ (ق.م): «وعدۀ ازدواج، ايجاد علقۀ زوجيت نمي‌كند، اگرچه تمام يا قسمتي از مهريه كه بين طرفين براي موقع ازدواج مقرر گرديده، پرداخته شده باشد. بنابراين، هريك از زن و مرد، مادام كه عقد نكاح جاري نشده، مي‌تواند، از وصلت، امتناع كند و طرف ديگر نمي‌تواند، به‌هیچ‌وجه، او را مجبور به ازدواج كرده و يا از جهت صِرفِ امتناع از وصلت، مطالبۀ خسارتي نمايد»؛ بنابراین، نامزدی، علی‌رغم اینکه، متضمن توافق بر ازدواج آتی است، ولی قراردادی الزام‌آوری نیست؛ زیرا همچنان که در مادۀ مزبور بیان شده است، این توافق، طرفین را ملتزم نمی‌نماید که به عهد خویش پایبند باشند. نامزدی که از وصلت منظور امتناع می‌کند، به‌صرف امتناع، مسئولیتی در برابر نامزد دیگر، ندارد؛ مگر اینکه، در به هم زدن نامزدی، مرتکب تقصیری شده باشد و به این سبب، خسارتی به‌طرف مقابل وارد کرده باشد. بعضی از حقوقدانان گفته‌اند: نامزدی نوعی عقد جایز است و طرفین می‌توانند هر وقت بخواهد آن را فسخ کنند. این ایده درست به نظر نمی‌رسد، زیرا هر عقد جایزی، حسب مقتضای آن، اثری حقوقی در روابط متعاقدین پدید می‌آورد و مادامی‌که عقد جایز منحل نشده است، متعاقدین ملزم به انجام تعهدات ناشی از آن، هستند. این در حالی است که در نامزدی هیچ تعهدی در روابط نامزدها به وجود نمی‌آید؛ بنابراین، به نظر می‌رسد، نامزدی نوعی «تفاهم‌نامۀ اخلاقی» است و نمی‌توان برای آن ماهیت قراردادی قائل شد. به عبارتی، هر توافقی، لزوماً، قراردادی (اعم از لازم و یا جائز) به وجود نمی‌آورد و چه‌بسا توافق حاصله، فقط عهدی اخلاقی ایجاد کند. از مادۀ ١٨٣ (ق.م) نیز به‌خوبی مشخص است که نامزدی عقدی الزام‌آور نیست. در یک تقسیم‌بندی، حقوقدانان عقد را به تملیکی و عهدی تقسیم می‌کنند. در این تقسیم‌بندی، نامزدی نه عقد تملیکی است و نه عقد عهدی. نامزدی، عقدی عهدی، محسوب نمی‌شود؛ زیرا از توافق بر نامزدی، هیچ‌گونه تعهد الزام‌آوری به وجود نمی‌آید و نامزدها به استناد نامزدی نمی‌توانند، از هم اجرای تعهدی را مطالبه نمایند. این در حالی است که در مادۀ ١٨٣ (ق.م) در تعریف عقد عهدی آمده است که متعاقدین بر امری تعهدی می‌نمایند و مقصود از این تعهد تعهدی حقوقی است و نه تعهد اخلاقی.
بنابراین، نامزدی راهکاری عرفی، برای شناخت بیشتر همدیگر است. بر این رابطه، بیشتر از آنکه قواعد حقوقی حاکم باشد، قواعد اخلاقی حاکم است. لذا، صرف نامزدی اثر حقوقی ویژه‌ای در پی ندارد. نامزدها ازنظر شرعی نسبت به هم نامحرم محسوب می‌شوند و هیچ‌یک در برابر دیگری، نه حقی دارد و نه تکلیفی. بر این اساس می‌توان گفت، تعهد به ازدواج الزام‌آور نیست. الزام‌آور نبودن وعدۀ نکاح ساده در صدر مادۀ ١٠٣٥ (ق.م) مورد تصریح قرار گرفته است. از قسمت اخیر این ماده نیز به‌خوبی استنباط می‌شود که فراتر از وعدۀ نکاح ساده، ملتزم شدن به آن‌هم به هر شکلی که باشد بی‌اثر است. مقصود از التزام به وعدۀ نکاح این است که حتی اگر زن و مردی، نامزدی را به شکل قرارداد الزام‌آوری و بر اساس اصل حاکمیت اراده و به استناد مادۀ ١٠ (ق.م) منعقد کنند یا نامزدی را ضمن عقد لازمی شرط کنند یا حق بر هم زدن نامزدی را ضمن عقد لازمی از خود ساقط کنند یا برای بر هم زدن نامزدی، ضمن توافق بر نامزدی یا ضمن هر عقد دیگری، وجه التزام تعیین کنند، بازهم نامزدی قابل انحلال خواهد بود. صِرفِ بر هم زدن نامزدی حتی در فروض مورداشاره، برای بر هم زنندۀ نامزدی، مسئولیتی در پی نخواهد داشت. لذا، طرف دیگر نمی‌تواند، بر هم زنندۀ نامزدی را ملزم به نکاح نماید یا به‌صرف اینکه نامزدی را بر هم زده است، از او مطالبۀ خسارت یا وجه التزام را نماید.

• علی عباس حیاتی، حقوق خانواده، نشر میزان، ١٣٩٣، ص ٢٢.
––––––––––

▫️ برگرفته از کانال شخصی دکتر علی عباس حیاتی:
 

دسته بندی مقالات , حقوقی ,
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 0

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top