شباهت ها و تفاوت های فسخ نکاح و طلاق

اسماعیل عواطف جعفری/وکیل پایه یک دادگستری

وکیل ملت: عقد ازدواج پیوندی را بین زوجین برقرار می کند .اما گاهی به دلایلی این رشته پیوند گسسته می شود. درقانون این گسستن ممکن است با فسخ نکاح یا طلاق صورت گیرد.

تاریخ انتشار: 12بهمن1394|15:19

شباهت ها و تفاوت های فسخ نکاح و طلاق
| کد خبر: 94487

در حقوق مدنی ایران عقد نکاح از عقود لازم و نه تنها از جنبه حقوقی بلکه به لحاظ اهمیت رکن خانواده در اسلام و اجتماع از جنبه اخلاقی نیز از اهمیت فراوانی برخوردار است.  به طوری که از ماده 1024 الی ماده 1157 مستقیم و در بعضی مواد دیگر و همچنین قوانین دیگر من الجمله م 645 ق.م.ا باب تعزیرات و قانون حمایت از خانواده مصوب 1391 به انواع نکاح ، شرایط و کلیه مباحث مربوط به آن از خواستگاری تا انحلاال نکاح پرداخته است. در عقد نکاح نیز مانند هر یک از عقود دیگر ممکن است بنا به دلایلی ادامه زندگی مشترک و عقد صورت گرفته برای طرفین عقد مقدور نباشدکه در این صورت  قانونگذار راهکارهایی را در نظر گرفته است تا ضمن حفظ حقوق زوج و زوجه و احیاناً فرزند مشترک پس از پایان زندگی مشترک کمترین آسیب چه از لحاظ مادی و چه معنوی، به هر یک از طرفین و اشخاص درگیر در این موضوع وارد شود.

اساساً عقد نکاح به فسخ یا  طلاق در نکاح دائم و بذل مدت، انقضاء مدت و فسخ در نکاح موقت  از بین می رود. در نکاح دائم هریک از موارد گفته شده تابع شرایط و ملزوماتی است که در صورت جمع آن ملزومات می تواند منجر به جدایی از طریق فسخ یا طلاق گردد. طلاق و بذل مدت در نکاح منقطع با وجود شباهت به فسخ ، از لحاظ ماهیت فسخ خارج است.

موارد و عیوبی که منجر به فسخ نکاح می شود به 3 دسته تقسیم می گردد که بعضی آن مختص به زوج ، بعضی مختص به زوجه و یک مورد نیز از عیوب مشترک است. جنون هر یک از زوجین به شرط استقرار اعم از اینکه مستمر یا دوره ای باشد تنها مورد مشترکی است که چه در زن و چه در مرد حادث شود، منجر به وجود آمدن حق فسخ برای طرف دیگر می شود با این تفاوت که جنون مرد چنانچه بعد از عقد هم حادث شود به زن حق فسخ می دهد ، در حالیکه جنون زن در صورتی موجب حق فسخ برای مرد است که عیب مزبور در حال عقد هم وجود داشته باشد.

عیوب مرد که به زن حق فسخ می دهد عبارت است از خصاء ، عنن ( ناتوانی جنسی ) ، به شرط اینکه حتی یکبار هم عمل زناشویی را انجام نداده باشد و مقطوع بودن آلت تناسلی به اندازه ای که قادر به عمل زناشویی نباشد.

و عیوب مختص به زن که به مرد حق فسخ می دهد عبارت است :

1-    قرن ( استخوانی در دستگاه تناسلی زن که مانع انجام نزدیکی می شود )

2-    جذام                            3- برص ( پیسی یا لکه های سفید یا سیاه که در بدن زن نمودار می شود)

4- اخضاء                          5- زمین گیری                 6- نابینایی از هر 2 چشم.

با وجود هر یک از این عیوب در مرد یا زن طرف مقابل می تواند دادخواست فسخ نکاح را به استناد این عیوب به دادگاه خانواده ارائه نماید . البته اگر زوجین قبل از عقد از امراض طرف مقابل آگاهی داشته و با علم به این موضوع به نکاح رضایت داده باشند بعد از عقد حق فسخ نخواهد داشت.

در فسخ نکاح و طلاق شباهت هایی وجود دارد که آن دو را به یکدیگر نزدیک کرده و در عین حال تفاوت های فاحشی نیز بین آن دو است که اثرات حقوقی متفاوتی را به بار می آورند.

فسخ نکاح و طلاق هر 2 به رابطه زناشویی خاتمه می دهند. عده ( مدتی که تا پایان آن زنی که عقد نکاح او از بین رفته است نمی تواند شوهر کند. )  در فسخ نکاح و طلاق یکسان است. فسخ نکاح بر خلاف عقد نکاح و مانند طلاق صرفاً به یک اراده نیاز دارد یعنی هر یک از طرفین که عیوب فوق الذکر را در طرف دیگر مشاهده کرد می تواند بدون نظر طرف دیگر دادخواست فسخ داده و عقد نکاح را منحل نماید. 

ثبت نکاح دائم ، فسخ و انفساخ آن ، طلاق ، رجوع و اعلام بطلان نکاح یا طلاق در دفاتر رسمی ازدواج و طلاق ضروری است و متخلف از این دستور قانونی مجرم شناخته می شود. بعد از شناخت شباهت های فسخ نکاح و طلاق وجوه اختلاف آن دو را از نظر می گذرانیم.

اجرای طلاق تشریفاتی دارد  که در فسخ نکاح وجود ندارد به عنوان مثال ؛ طلاق به صیغه طلاق و حضور لااقل دو نفر مرد عادل که صیغه طلاق را بشنوند واقع می گردد. حال آنکه در فسخ نکاح رعایت هیچیک از این تشریفات لازم نیست.

در طلاق رجعی رابطه زوجیت در زمان عده قطع نشده و شوهر حق رجوع به همسر خود را دارد مسلماً زن نیز در این مدت مستحق دریافت نفقه می باشد. یعنی حتی بعد از اجرای صیغه طلاق نیز رابطه زن و مرد به کلی قطع نشده و در دوران عده این رابطه حداقل از لحاظ حقوقی و شرعی برقرار است. مرد حق رجوع به همسر خود و زن حق دریافت نفقه این مدت را دارد. لیکن اگر عده از جهت طلاق بائن یا فسخ نکاح باشد زن حق نفقه در این مدت را نخواهد داشت و متعاقباً مرد نیز حق رجوع به همسر خود را ندارد.

از دیگر تفاوت های طلاق و فسخ نکاح آن است که صحت  اجرای طلاق منوط است به وجود شرایط خاص در زن : برای مثال طلاق زن در فاصله بین دو عادت زنانگی که در بین آن نزدیکی صورت گرفته باشد ، صحیح نیست مگر آنکه زن یائسه یا حامله باشد . بنابراین صحت طلاق در این مورد منوط به احراز این امر است که در زمان طلاق، زن در طهر غیر مواقعه (هرگاه زن از حیض و نفاس پاک باشد و مرد با او نزدیکی نکند این پاکی را طهر غیر مواقعه می نامند)  باشد. در حالیکه در فسخ نکاح این چنین شرطی وجود ندارد.

یکی دیگر از تفاوت های طلاق و فسخ نکاح که شاید از مهم ترین این موارد از لحاظ مالی باشد آن است که هرگاه طلاق قبل از نزدیکی واقع شود زن مستحق دریافت نصف مهر است در حالیکه در فسخ نکاح قبل از نزدیکی زن حق مهر ندارد جز در مواردی که علت عنن باشد، که در صورت اثبات این مورد زن حتی قبل از نزدیکی نیز مستحق دریافت نصف مهر می شود.

از نکات مهم دیگر آنست که طلاق تحت شرایطی موجب حرمت ابدی میان زوج و زوجه می شود در حالیکه در فسخ نکاح این طور نیست.

مسئله مهم مالی دیگر آنست که در طلاق رجعی اگر زن یا مرد در ایام عده فوت نمایند ، طرف دیگر از وی ارث می برد در حالیکه در طلاق بائن و فسخ نکاح چنین نیست و به محض فسخ نکاح رابطه زناشویی و مالی زوجین با یکدیگر قطع می شود.

و مورد دیگر آنکه فسخ نکاح در عقد نکاح دائم یا منقطع وجود دارد در حالیکه طلاق مختص نکاح دائم است و در نکاح موقت راه ندارد. به عبارت دیگر در نکاح موقت مرد نمی تواند همسر خود را طلاق دهد بلکه یا مدت نکاح موقت تمام می شود ( انقضاء مدت ) یا مرد مدت باقی مانده را به زن می بخشد ( بذل مدت ) و یا هر یک از طرفین اقدام به فسخ نکاح موقت می نمایند.

و در آخر آنکه یکی دیگر از مواردی که مختص فسخ نکاح است ؛ تدلیس می باشد. تدلیس یعنی جلوه دادن چیزی به صورتی که وجود ندارد به قصد فریب دیگران. به عبارت دیگر هرگاه در یکی از طرفین صفت خاصی شرط شده باشد و بعد از عقد معلوم شود که طرف مذکور فاقد وصف مقصود بوده برای طرف مقابل حق فسخ خواهد بود.

تدلیس در عقد نکاح ، یعنی یکی از طرفین با اعمال متقلبانه نقص و عیب خود را پنهان نموده باشد و یا خود را دارای صفاتی معرفی کرده باشد که در واقع فاقد آن خصوصیات بوده باشد.

علیهذا مواد و توضیحات مربوط به عقد نکاح ، طلاق و فسخ از حوصله این نوشتار کوتاه بیرون است و در این نوشتار سعی بر آن بود موجز و مختصر موارد مربوط به فسخ نکاح و طلاق عنوان شود.

دسته بندی یادداشت , حقوقی ,
اشترک در گوگل اشترک در گوگل پلاس اشترک در استامبل آپن دیگ اشترک در کلوب اشترک در فیس نما اشترک در تویتر اشترک در فیسبوک

نظرات بینندگان

تعداد نظرات منتشر شده : 1

علي رضا
|
12بهمن ماه 1394
0
0
با تشكر از شما و كارشناس محترم

دیدگاه خود را درباره این خبر بنویسید

بازدید کننده گرامی پر کردن فیلدهای ستاره دار الزامی است
Top